QuizyBingo
Okładka: Proszę państwa do gazu, wydawnictwo Greg
wyd. Greg

Proszę państwa do gazu – streszczenie

Tadeusz Borowski

  • Wojna · 1946
  • Liceum
  • Opowiadanie

Lektura „Proszę państwa do gazu” w jednym zdaniu

Więzień, który tego dnia idzie z komandem Kanada na rampę Birkenau, pomaga rozładowywać transporty ludzi wysyłanych do gazu, a obóz żyje z ich rzeczy.

7 części · 3 min czytania

Streszczenie szczegółowe, część po części

Wybierz długość. W wersji szczegółowej zaznaczaj, co już przeczytane.

Ściąga PDF

  1. Część IZamknięty obóz i spór o transporty

    • Trwa odwszanie i obóz jest ściśle zamknięty; w upale wszyscy chodzą nago, a od paru dni nie przyjeżdżają transporty.
    • Narrator siedzi z Henrim i marsylczykiem na buksie; jedzą jedzenie z paczek, między innymi chleb przysłany z Warszawy.
    • Narrator złośliwie rzuca, że może już nie będzie transportów, ale marsylczyk odpowiada, że wszyscy żyją z tego, co przywiozą ludzie z transportów.
    • Pod narratorem, na samym dole, rabin czyta głośno z modlitewnika, a rozmowa schodzi na religię i krematoria.
    • Do budy blokowego wpada goniec, a blokowy wzywa Kanadę na rampę, bo przychodzi transport.
    „Cały obóz chodził nago.”Narrator
    NarratorHenriMarsylczyk

  2. Część IIMarsz na rampę i czekanie pod szynami

    • Henri zabiera narratora na rampę, bo brakuje ludzi, i obaj ustawiają się w szeregu Kanady.
    • Kanada przechodzi przez bramę i maszeruje przez odcinki obozu II B, przez sad truppenlazarettu i linię wielkiej postenketty, aż do rampy.
    • Rampa wygląda jak mała prowincjonalna stacja pośród zieleni, ze stosami szyn, desek i cegieł; stąd wozi się materiał do rozbudowy obozu i ludzi do gazu.
    • Posty zajmują stanowiska, a więźniowie siadają w cieniu pod szynami, gdzie Henri kupuje od posta na kredyt wodę za sto marek.
    • Henri uczy narratora, czego nie wolno brać z transportu (pieniędzy i ubrań), i ostrzega przed biciem; na rampie zjawiają się esesmani.
    „Rzecz normalna. Trzeba mieć oczy w plecach.”Henri
    NarratorHenri

  3. Część IIIPierwszy transport z Sosnowca i Będzina

    • Na rampę wtacza się pociąg towarowy, a z zakratowanych okien ludzie wołają o wodę i powietrze.
    • Na znak esesmana post strzela serią w wagony i krzyki cichną.
    • Po otwarciu wagonów ludzie wysiadają z bagażami, a na pytanie, co z nimi będzie, słyszą: „Nie wiem, nie rozumiem po polsku”.
    • Kanada zabiera im walizy i palta, a młodzi i zdrowi idą na prawo, do obozu, reszta na ciężarówki, na każdą po około sześćdziesięciu osób.
    • Esesman z notatnikiem zaznacza kreską każde auto i liczy, że szesnaście aut to tysiąc osób; narrator opisuje, jak rosną liczby transportów.
    „Meine Herrschaften, moi państwo, nie rozrzucajcie tak rzeczy.”Esesman
    NarratorEsesman z notatnikiem

  4. Część IVNiemowlęta, rozmowa z Henrim i ładowanie bagaży

    • Esesman każe oczyścić wagony, więc narrator wynosi z nich uduszone, podeptane niemowlęta.
    • Kobiety uciekają przed narratorem, bo kobiety z dziećmi idą na auta bez wyjątku; gdy esesman sięga po rewolwer, siwa pani bierze od narratora niemowlęta.
    • Pod szynami narrator pyta Henriego, czy są ludźmi dobrymi, i wyznaje, że czuje złość na ofiary i nie współczuje im; Henri tłumaczy, że złość najłatwiej wyładować na słabszym.
    • Gdy rampa pustoszeje, narrator dostrzega komendantkę FKL, która była tam cały czas i przyszła obejrzeć kobiety wybrane do obozu; Kanada ładuje bagaże, a esesman zabiera do teczki złoto znalezione przez narratora.
    • Gdy ostatnie auto znika za drzewami, słychać gwizdek kolejarza i na rampę wjeżdża następny transport.
    „Dziecko, dziecko”Siwa pani
    NarratorHenriSiwa paniKomendantka obozu kobiecegoEsesman z notatnikiem

  5. Część VKobieta bez dziecka i dziewczyna o jasnych włosach

    • Przy drugim transporcie szybko idzie młoda kobieta, a za nią biegnie małe dziecko i woła: „Mamo! mamo!”.
    • Kobieta wypiera się dziecka, bo chce dołączyć do tych, którzy pójdą pieszo do obozu.
    • Andrej, marynarz z Sewastopola, powala ją, wrzuca na auto, a potem ciska jej dziecko pod nogi; esesman stojący przy samochodzie go chwali.
    • Andrej częstuje narratora spirytusem, a z wagonu zeskakuje dziewczyna o jasnych włosach i pyta narratora, dokąd ich wiozą.
    • Narrator milczy, więc dziewczyna mówi, że już wie, i sama wchodzi na auto.
    „Słuchaj, słuchaj, powiedz, dokąd oni nas powiozą?”Dziewczyna o jasnych włosach
    NarratorAndrejKobieta, która wypiera się dzieckaDziewczyna o jasnych włosach

  6. Część VITrupy na auta i wieczór na szynach

    • Narrator ucieka od trupów, smagnięty trzciną przez esesmana miesza się z Kanadą i znów chowa się pod szynami, skąd widzi całą rampę.
    • Na auta trafiają trupy razem z kalekami i dziećmi; wloką też starca we fraku, który powtarza, że chce mówić z komendantem, i niosą dziewczynkę bez nogi.
    • Zapada wieczór; leżąc na szynach, Henri pyta, czy narrator wymienił buty, a narrator odpowiada, że ma dosyć.
    • Henri mówi, że od Bożego Narodzenia przewinął się przez jego ręce chyba milion ludzi, a znajomym z transportów spod Paryża mówi, że idą się kąpać, a potem spotkają się w obozie.
    • Narrator zapowiada, że nie pójdzie rozładowywać następnego transportu, jeśli przyjedzie.
    „Ich will mit dem Herrn Kommendanten sprechen — chcę mówić z panem komendantem”Starzec we fraku
    NarratorHenri

  7. Część VIITransport w nocy i powrót do obozu

    • W głębokiej nocy przyjeżdża kolejny transport; dziewczynka wypada z wagonu i zostaje zastrzelona przez esesmana.
    • Przy wagonie pełnym ciał narrator chwyta trupa, a martwa dłoń zaciska się na jego ręce; narrator ucieka z krzykiem i wymiotuje pod wagonem.
    • Leżąc pod szynami, myśli o obozie jak o zatoce spokoju, a esesman z notatnikiem robi ostatnie kreski i dopełnia liczby: piętnaście tysięcy.
    • Kapo napełnia kocioł od herbaty złotem, jedwabiami i kawą dla wachmanów, żeby puścili komando bez kontroli; Kanada wraca o świcie objuczona chlebem, marmoladą i cukrem, a obóz będzie żył z tego transportu parę dni.
    • Z krematoriów ciągną słupy dymu, a mijający Kanadę oddział SS śpiewa „Und morgen die ganze Welt…”.
    „Transport sosnowiecki już się pali.”Narrator
    NarratorHenriEsesman z notatnikiem

16 punktów

Plan wydarzeń

W kolejności fabuły, w formie, jakiej wymaga szkoła. Skopiuj albo wydrukuj ze ściągą.

  1. Obóz jest zamknięty z powodu odwszania; w upale wszyscy chodzą nago, a transportów od dni nie ma.I
  2. Narrator, Henri i marsylczyk jedzą na buksie jedzenie z paczek i spierają się, czy przyjdą transporty.I
  3. Blokowy wzywa Kanadę na rampę; Henri zabiera ze sobą narratora, bo brakuje ludzi.I
  4. Więźniowie maszerują przez obóz na rampę i czekają w cieniu pod szynami.II
  5. Henri kupuje wodę od posta i uczy narratora, co wolno brać z transportu.II
  6. Przyjeżdża transport z Sosnowca i Będzina; post strzela serią w krzyczące wagony.III
  7. Kanada odbiera ludziom bagaże i wpycha ich na auta jadące do gazu; esesman z notatnikiem stawia kreskę za każde auto z ludźmi.III
  8. Narrator wynosi z wagonu martwe niemowlęta; siwa pani bierze je od niego.IV
  9. Pod szynami narrator pyta Henriego, czy są ludźmi dobrymi, i wyznaje mu złość na ofiary.IV
  10. Przy drugim transporcie kobieta wypiera się dziecka; Andrej wrzuca ją na auto, a dziecko ciska jej pod nogi.V
  11. Dziewczyna o jasnych włosach pyta narratora, dokąd ich wiozą, i po jego milczeniu sama idzie do auta.V
  12. Wieczorem na auta trafiają trupy, kaleki i starzec, który chce mówić z komendantem.VI
  13. Wieczorem, gdy leżą na szynach, Henri mówi, że znajomym z transportów obiecuje kąpiel i spotkanie w obozie.VI
  14. W nocy przychodzi kolejny transport; narrator ucieka od trupa i wymiotuje pod wagonem.VII
  15. Leżąc pod szynami, narrator tęskni za obozem; esesman podlicza: piętnaście tysięcy.VII
  16. O świcie Kanada wraca do obozu z łupem, a z krematoriów unosi się dym: transport sosnowiecki już się pali.VII

Na sprawdzian i wypracowanie

Kluczowe sceny

Sceny, o które najczęściej pytają nauczyciele i które warto przywołać w wypracowaniu.

Część I

Spór o paczki i transporty

Na buksie narrator i jego przyjaciele jedzą paczki i spierają się, czy transportów zabraknie. Marsylczyk przekonuje narratora, że obóz żyje z tego, co przywiozą ludzie z transportów.

Dlaczego ważna: Scena pokazuje, że więźniowie sami są uzależnieni od transportów.

W streszczeniu →

Część III

Oszukiwanie idących na śmierć

Ludzie wysiadający z wagonów pytają, co się z nimi stanie, a słyszą tylko: „Nie wiem, nie rozumiem po polsku”. Narrator nazywa oszukiwanie idących na śmierć prawem obozu i jedyną dopuszczalną formą litości.

Dlaczego ważna: Scena pokazuje, że kłamstwo jest częścią mechanizmu zagłady.

W streszczeniu →

Część IV

Niemowlęta z wagonu

Narrator wynosi z wagonu niemowlęta, ale kobiety przed nim uciekają. Gdy esesman sięga po rewolwer, siwa pani bierze od niego dzieci.

Dlaczego ważna: Scena pokazuje bezradność narratora i to, że wszyscy wiedzą, dokąd idą kobiety z dziećmi.

W streszczeniu →

Część IV

Rozmowa o złości na ofiary

Pod szynami narrator wyznaje Henriemu, że czuje złość na ludzi z transportu. Henri odpowiada, że to normalne i przewidziane, bo łatwiej wyładować złość na słabszym.

Dlaczego ważna: Scena pokazuje, jak obóz zmienia uczucia więźniów wobec innych ofiar.

W streszczeniu →

Część V

Kobieta wypiera się dziecka

Młoda kobieta ucieka przed dzieckiem, bo chce zostać wśród tych, którzy pójdą do obozu. Andrej powala ją i wrzuca na auto, a dziecko ciska jej pod nogi; esesman go chwali.

Dlaczego ważna: Scena pokazuje, że strach przed śmiercią niszczy więzi rodzinne, a więźniowie wykonują wolę oprawców.

W streszczeniu →

Część V

Pytanie dziewczyny o jasnych włosach

Dziewczyna pyta narratora, dokąd ich wiozą. Narrator zna odpowiedź, ale milczy, a ona sama idzie do aut.

Dlaczego ważna: Scena pokazuje, że narrator nie potrafi powiedzieć prawdy ani skłamać.

W streszczeniu →

Część VII

Dym nad Birkenau

Po nocy Kanada wraca do obozu z łupem z transportu. Z krematoriów ciągną słupy dymu, które łączą się w czarną rzekę płynącą przez niebo nad Birkenau.

Dlaczego ważna: Scena zamyka opowiadanie obrazem końca transportu i życia z tego transportu w obozie.

W streszczeniu →

Mapa postaci

Kto występuje w której części

Kliknij postać, a w streszczeniu podświetlą się części, w których się pojawia.

Najczęstsze pomyłki

Uwaga, pułapki

Tu uczniowie mylą się najczęściej, także na sprawdzianach. Każdą rzecz sprawdziliśmy w tekście utworu.

  1. MitNarrator i Henri są esesmanami albo to oni zabijają ludzi w komorach gazowych.

    NaprawdęSą więźniami z komanda Kanada: rozładowują wagony, odbierają bagaże i wpychają ludzi na auta, ale gazu nie używają; gaz wozi karetka Czerwonego Krzyża (III).

    Części: IIIIV

  2. MitAndrej jest esesmanem, bo bije kobietę.

    NaprawdęAndrej to marynarz z Sewastopola, więzień z Kanady; esesman stojący przy aucie tylko go chwali.

    Części: V

  3. MitWszyscy ludzie z transportu idą od razu do komory gazowej.

    NaprawdęMłodzi i zdrowi idą na prawo, do obozu: gaz ich nie minie, ale najpierw będą pracować. Kobiety z dziećmi trafiają na auta bez wyjątku.

    Części: IIIIV

  4. MitNarrator współczuje ludziom z transportu.

    NaprawdęNarrator mówi Henriemu, że czuje na nich złość i nie współczuje im wcale, że idą do gazu.

    Części: IV

  5. MitNarrator odpowiada dziewczynie o jasnych włosach, dokąd jadą auta.

    NaprawdęNarrator milczy; dziewczyna sama mówi, że już wie, i idzie do aut.

    Części: V

  6. MitAndrej wrzuca na auto tylko dziecko, a kobietę zostawia na rampie.

    NaprawdęAndrej wrzuca na auto kobietę, a dziecko rzuca jej pod nogi.

    Części: V

3 tematy

Argumenty do rozprawki

Teza, którą możesz przyjąć, i argumenty z konkretnych wydarzeń. Rozwiń temat i skopiuj do notatek.

Jak obóz zmienia moralność więźniów?3 argumenty

TezaObóz wymusza na więźniach egoizm i obojętność wobec cudzego cierpienia, co opowiadanie pokazuje bez komentarza.

  1. Narrator wyznaje Henriemu złość na ofiary i brak współczucia dla nich.

    IV

  2. Andrej wrzuca kobietę na auto i ciska jej dziecko pod nogi, a esesman go pochwala.

    V

  3. Henri okłamuje znajomych z transportów, że idą się kąpać, i pyta narratora, co on by im powiedział.

    VI
Jaką rolę w zagładzie odgrywa kłamstwo i pozór normalności?3 argumenty

TezaZagłada działa dzięki oszustwu i udawaniu zwykłego porządku, dlatego ofiary do końca nie wiedzą, co je czeka.

  1. Esesman zwraca się do przybyłych uprzejmie, choć w ręku gnie trzcinę.

    III

  2. W obozie obowiązuje prawo oszukiwania idących na śmierć, które narrator nazywa jedyną dopuszczalną formą litości.

    III

  3. Karetka Czerwonego Krzyża, znaku pomocy, wozi gaz, którym trują ludzi.

    III
W jaki sposób obóz uzależnia ludzi od zagłady innych?3 argumenty

TezaWięźniowie z Kanady, a pośrednio cały obóz, żyją z rzeczy zabranych ofiarom, więc stają się częścią systemu.

  1. Marsylczyk mówi narratorowi, że bez transportów więźniowie by pozdychali na lagrze.

    I

  2. Kanada wraca do obozu objuczona chlebem, marmoladą i cukrem, pachnąca perfumami i czystą bielizną z transportu.

    VII

  3. Obóz nazywa transport z Sosnowca i Będzina dobrym, bo był bogaty.

    VII

Zanim pójdziesz na sprawdzian

Sprawdź, co pamiętasz

Widzisz tylko tytuły. Przypomnij sobie, co się dzieje, odsłoń i oceń się uczciwie. To najszybszy sposób, żeby treść została w głowie.

11 haseł

Słowniczek

Trudne słowa ze streszczenia. W tekście są podkreślone: dotknij, żeby zobaczyć wyjaśnienie.

Kanada
W gwarze więźniów Auschwitz: magazyny, do których trafiało mienie zabrane deportowanym, a także pracujący przy nim więźniowie. Nazwa nawiązywała do kraju dobrobytu, bo praca tam dawała dostęp do jedzenia i ubrań.
rampa
Miejsce wyładunku transportów kolejowych z deportowanymi. Tu esesmani decydowali, kto pójdzie do obozu, a kto od razu do komory gazowej.
lager
Słowo z niemieckiego: obóz koncentracyjny. W opowiadaniu ci, którzy idą na lager, mają jeszcze pracować, zanim zginą.
komando
Grupa więźniów pędzonych razem do przymusowej pracy, od kilku do ponad tysiąca osób. Były komanda lżejsze, pod dachem, i niszczące, jak Harmenze; Kanada była jednym z najbardziej pożądanych.
kapo
Więzień wyznaczony przez SS do pilnowania innych więźniów przy pracy w komandzie. Pilnował dyscypliny i tempa i miał nad podwładnymi ogromną władzę.
muzułman
Obozowe określenie więźnia skrajnie wyniszczonego głodem i chorobą, obojętnego na wszystko. Inni więźniowie się od nich odsuwali, a przy selekcjach szli do gazu pierwsi.
esesman
Członek SS, czyli hitlerowskiej formacji, która prowadziła obozy koncentracyjne.
cyklon B
Środek z cyjanowodorem do niszczenia szkodników. W Auschwitz używano go do odwszania i do zabijania ludzi w komorach gazowych.
behawioryzm
W literaturze: sposób opisu, który pokazuje tylko zachowania i słowa bohaterów, bez analizy ich uczuć i bez komentarza narratora.
człowiek zlagrowany
Określenie ze szkolnych opracowań prozy Borowskiego: więzień ukształtowany przez obóz, który, by przetrwać, przyjął jego reguły i porzucił wiele dawnych wartości.
FKL
Skrót niemieckiej nazwy Frauenkonzentrationslager: obóz dla kobiet. W Auschwitz od sierpnia 1942 roku mieścił się w Birkenau.

Dalej

Sprawdź się: 40 pytańquiz z odpowiedziami i test do drukuBohaterowie i motywywszystko o lekturze na jednej stronie

Cytaty

Ćwicz cytaty z lektury „Proszę państwa do gazu”

Osobne gry z cytatami: rozpoznaj mówiącego albo wskaż, skąd pochodzi cytat. Wyniki zostają tylko w Twojej przeglądarce.

W liczbach

Streszczenie lektury „Proszę państwa do gazu” w liczbach

  • 5punktów w wersji krótkiej
  • 7części w wersji szczegółowej
  • 16punktów planu wydarzeń
  • 7kluczowych scen
  • 11haseł w słowniczku
  • 3 minczytania wersji szczegółowej

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania o streszczenie lektury „Proszę państwa do gazu”

Jak krótko streścić lekturę „Proszę państwa do gazu”?

W 5 punktach: Latem w Birkenau obóz jest zamknięty z powodu odwszania, a narrator, więzień, siedzi z Henrim i marsylczykiem na buksie i je jedzenie z paczek. Gdy blokowy wzywa Kanadę na rampę, Henri zabiera narratora ze sobą, a więźniowie czekają pod szynami na transport z Sosnowca i Będzina. Po przyjeździe pociągu Kanada odbiera ludziom bagaże, a ludzie przeznaczeni do gazu odjeżdżają autami; esesman stawia kreskę za każde auto. Narrator wynosi z wagonów niemowlęta, widzi, jak kobieta wypiera się dziecka, a Andrej wrzuca ją na auto, i milczy wobec pytania dziewczyny, dokąd ich wiozą. W nocy przyjeżdża kolejny transport, narrator ucieka od trupa i wymiotuje, a o świcie Kanada wraca z łupem do obozu, gdy z krematoriów unosi się dym.

Jak długie jest streszczenie lektury „Proszę państwa do gazu”?

Wersja krótka ma 5 punktów i zajmuje około 35 sekund czytania. Wersja szczegółowa omawia 7 części po kilka zdań każda i zajmuje około 3 minut.

Jaki jest plan wydarzeń lektury „Proszę państwa do gazu”?

Plan wydarzeń ma 16 punktów, a każdy jest przypisany do części, w której się dzieje. Zaczyna się od: Obóz jest zamknięty z powodu odwszania; w upale wszyscy chodzą nago, a transportów od dni nie ma. Kończy się na: O świcie Kanada wraca do obozu z łupem, a z krematoriów unosi się dym: transport sosnowiecki już się pali.

Jakie są kluczowe sceny lektury „Proszę państwa do gazu”?

Najważniejsze sceny to: Spór o paczki i transporty, Oszukiwanie idących na śmierć, Niemowlęta z wagonu, Rozmowa o złości na ofiary oraz 3 kolejne sceny. Przy każdej wyjaśniamy, co się dzieje i po co ta scena jest w utworze.

Jakie pomyłki najczęściej pojawiają się przy lekturze „Proszę państwa do gazu”?

Częsty mit: Narrator i Henri są esesmanami albo to oni zabijają ludzi w komorach gazowych. Fakt: Są więźniami z komanda Kanada: rozładowują wagony, odbierają bagaże i wpychają ludzi na auta, ale gazu nie używają; gaz wozi karetka Czerwonego Krzyża (III). W streszczeniu jest 6 takich pułapek.

Jakie trudne słowa wyjaśnia słowniczek do lektury „Proszę państwa do gazu”?

Słowniczek ma 11 haseł: Kanada, rampa, lager, komando, kapo, muzułman oraz 5 kolejnych haseł.

Jaką tezę postawić w rozprawce o lekturze „Proszę państwa do gazu”?

Do tematu „Jak obóz zmienia moralność więźniów?” pasuje teza: Obóz wymusza na więźniach egoizm i obojętność wobec cudzego cierpienia, co opowiadanie pokazuje bez komentarza. Przy tezie są argumenty z numerem części, w której znajdziesz potwierdzenie.

Jak sprawdzić, ile pamiętam ze streszczenia lektury „Proszę państwa do gazu”?

Rozwiąż quiz: 40 pytań z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. W wersji szczegółowej możesz też zaznaczać przeczytane części, a postęp zapamiętuje przeglądarka na tym urządzeniu.

Sprawdź, co zostało Ci w głowie po lekturze „Proszę państwa do gazu”

Quiz z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi, a potem test do druku.

Zacznij quizBohaterowie i motywyTest do druku

Treści QuizyBingo przygotowuje redakcja, przy niewielkiej pomocy AI. Jak powstają pytania

Z tej samej epoki