Kmicic przechodzi drogę od sojusznika zdrajcy do obrońcy ojczyzny pod przybranym nazwiskiem Babinicz.
„jam to Radziwiłłowi służył i wraz z nim ciebie, miłościwy panie, i ojczyznę zdradził”Kmicic do króla, tom II
Potop
Henryk Sienkiewicz
- Pozytywizm · 1886
- Liceum
- Fragmenty
- Egzamin ósmoklasisty 2020
- Matura 2024
Streszczenie18 części, krótkie lub szczegółoweQuiz · 81 pytańsprawdź, co pamiętaszSprawdzian jutrościeżka 15 minutTest do drukuz odpowiedziami na końcu
„Jam, miłościwy panie, ów banit, przez Boga i ludzkie sądy potępion za zabójstwa i swawolę”
- 18części w streszczeniu
- 12postaci w opracowaniu
- 81pytań w quizie
- 2zadania CKE do rozwiązania
- 2lata w arkuszach CKE
- 11 minczytania streszczenia
12 postaci
Bohaterowie
Kto jest kim i jakie łączą ich relacje.
Na wypracowanie
Motywy i kontekst
Gotowe argumenty: do jakiego tematu pasuje ta lektura i jak jej użyć.
Miłość do Oleńki pomaga Kmicicowi zmienić się i odkupić dawne winy.
Epoka
Pozytywizm · 1864–1890Praca u podstaw, nauka i realizm codziennego życia.
Gatunek
Powieść historyczna w trzech tomach (tom I: Wstęp i 26 rozdziałów, tom II: 40, tom III: 30), druga część Trylogii. Akcja toczy się w latach 1655–1657 podczas potopu szwedzkiego i łączy wątek wojenny z historią miłości Kmicica i Oleńki; wydarzenia i postacie historyczne (Jan Kazimierz, Radziwiłłowie, Kordecki) występują obok zmyślonych, jak Zagłoba.
Geneza
Potop ukazywał się w odcinkach w polskiej prasie w latach 1884–1886 (m.in. w „Słowie”, „Czasie” i „Kurierze Poznańskim”), a w 1886 roku wyszedł w trzech tomach. Jest drugą częścią Trylogii, napisaną po „Ogniem i mieczem” i przed „Panem Wołodyjowskim”. Sienkiewicz chciał pokrzepić Polaków żyjących w zaborach obrazem narodu, który podnosi się po klęsce.
2 cytaty
Cytaty, które warto znać
Każdy sprawdzony znak po znaku z tekstem w Wolnych Lekturach.
„Jam, miłościwy panie, ów banit, przez Boga i ludzkie sądy potępion za zabójstwa i swawolę”
„Jemu Szwecji mało, mnie Zamościa dość, ale go nie dam, co?”
Źródło tekstu: Wolne Lektury (domena publiczna).
Arkusze CKE
Ta lektura na egzaminie
Lata, w których lektura pojawiła się w arkuszu CKE (termin główny).
Egzamin ósmoklasisty
2020
Matura
2024
Karta lektury
„Potop”: najważniejsze fakty
Lektura „Potop” w pigułce: autor, czas powstania, rodzaj i gatunek, podział, etap szkolny i obecność na egzaminach w jednym miejscu.
| Tytuł | Potop |
|---|---|
| Autor | Henryk Sienkiewicz |
| Czas powstania | 1886 |
| Epoka | Pozytywizm (1864–1890) |
| Rodzaj i gatunek | epika, powieść historyczna |
| Podział | 18 części, od Wstęp i rozdz. I–III: testament i pierwsze dni Kmicica na Laudzie do Rozdz. XXVI–XXX: Wołmontowicze i list króla |
| Etap szkolny | Liceum |
| Na liście lektur | Fragmenty |
| Egzamin ósmoklasisty | rok 2020 |
| Matura | rok 2024 |
18 części
„Potop” po kolei: o czym jest każda część
Jedno zdanie o każdej części. Wybierz część, żeby przejść do jej pełnego streszczenia.
- Wstęp i rozdz. I–III: testament i pierwsze dni Kmicica na LaudzieWe Wstępie umiera w 1654 roku Herakliusz Billewicz, gdy Wołodyjowski przywozi wieść o klęsce Radziwiłła pod Szkłowem i wycięciu laudańskiej chorągwi.
- Rozdz. IV–VI: bójka w Dołach i pożar WołmontowiczLaudańscy starsi, wśród nich Józwa Butrym, opowiadają Oleńce o strzelaniu do portretów i o dziewkach z Lubicza, a ona następnego dnia wyrzuca z Wodoktów towarzyszy Kmicica.
- Rozdz. VII–IX: porwanie Oleńki i pojedynek w LubiczuWołodyjowski wraca do zdrowia w Pacunelach; Lauda chce go ożenić z Oleńką, ale ona odmawia.
- Rozdz. X–XIV: Ujście, Kiejdany i przysięga na krucyfiksLatem 1655 roku wielkopolskie pospolite ruszenie staje pod Ujściem, ale wojewodowie poznański i kaliski poddają kraj pod protekcję szwedzkiego króla Karola Gustawa; Skoraszewski woła do broni, lecz większość szlachty zostaje na miejscu.
- Rozdz. XV–XXI: więzienie, ucieczka Zagłoby i wyrok na KmicicaZagłoba, Wołodyjowski i obaj Skrzetuscy siedzą w kiejdańskim podziemiu; Kmicic rozbija zbuntowanych Węgrów, a potem klęcząc błaga hetmana o życie więźniów, którym Radziwiłł chce kazać strzelić w łeb, i hetman zgadza się odesłać ich pod strażą do Birż.
- Rozdz. XXII–XXVI: poselstwo Kmicica i porwanie BogusławaNa uczcie w Kiejdanach Oleńka słabnie, a Kmicic wynosi ją z sali na rękach.
- Rozdz. I–V: Kmicic zmienia nazwisko i rusza do królaSoroka wiezie ogłuszonego i rannego Kmicica przez las; zatrzymują się w chacie smolarza, gdzie Kmicic odzyskuje przytomność.
- Rozdz. VI–VIII: Zagłoba regimentarzem i Bogusław w KiejdanachPodlascy konfederaci pod Białymstokiem wybierają regimentarza i wskazują Zagłobę, który od razu zabiera się za obronę obozu.
- Rozdz. IX–XIV: Kmicic ostrzega Jasną GóręBabinicz przejeżdża przez zajęte przez Szwedów Mazowsze i Warszawę; w Strugach córka starosty sochaczewskiego mówi, że do śmierci będzie wierna swojemu Andrzejowi, co Kmicic bierze za dobrą wróżbę dla siebie.
- Rozdz. XV–XIX: oblężenie i wysadzenie kolubrynyGenerał Miller prowadzi układy z Kordeckim i jednocześnie ostrzeliwuje klasztor; ojcowie zwodzą go, bo klasztor nazywa się Jasną Górą i nie należy do miasta Częstochowy.
- Rozdz. XX–XXVII: Kmicic u króla Jana KazimierzaKmicic z Kiemliczami dociera na Śląsk, używając przepustek wydanych przez Kuklinowskiego i podpisanych przez Millera.
- Rozdz. XXVIII–XL: Tykocin, Lwów i JanówJanusz Radziwiłł, opuszczony przez Szwedów i krewnych, umiera głodny w oblężonym przez Sapiehę Tykocinie; zaraz potem Szwedzi wysadzają się prochami w wieży, sapieżyńscy wpadają do zamku, a Wołodyjowski i Zagłoba dowiadują się, że Bogusław zabrał Oleńkę do Taurogów.
- Rozdz. I–IV: Karol Gustaw w pułapceKarol Gustaw rusza z Prus w głąb kraju w pogoni za Janem Kazimierzem, a po drodze atakują go partie szlachty i chłopów.
- Rozdz. V–X: Sandomierz i pogoń za królem szwedzkimSzwedzi głodują i wycofują się ku Sanowi; Zagłoba wiezie list Czarnieckiego i zjednuje marszałka Lubomirskiego, a pod Rudnikiem Roch Kowalski omal nie dopada samego Karola Gustawa.
- Rozdz. XI–XIV: odbicie WarszawyPod Warszawą Wołodyjowski i Kmicic odcinają tylną straż rajtarii Bogusława, która wprowadza do miasta wozy; wśród jeńców jest Hassling, z którego Kmicic wyciska wiadomość, że Oleńka jest w Taurogach i że książę „nic nie wskórał”.
- Rozdz. XV–XXII: Oleńka w TaurogachW Taurogach Bogusław płonie pożądaniem do Oleńki, a ona myśli o ucieczce do Białowieży.
- Rozdz. XXIII–XXV: pod ProstkamiKmicic z Tatarami przedostaje się przez sieć wojsk Duglasa i Bogusława, zagarnia szwedzkie wozy z kasą i wymyka się pułapce.
- Rozdz. XXVI–XXX: Wołmontowicze i list królaOleńka i Anusia uciekają z Taurogów pod opieką Brauna do partii miecznika; Sakowicz wkrótce łapie Brauna i obdziera go ze skóry, a Jurko Billewicz ginie w ucieczce.
Czytaj pełne streszczenie „Potop”: krótkie albo szczegółowe, z zaznaczaniem przeczytanych części.
Mit czy fakt
„Potop”: najczęstsze pomyłki
Rzeczy, które łatwo pomylić przy powtórce. Przy każdej podajemy, w której części szukać potwierdzenia.
MitWołodyjowski zabił Kmicica w pojedynku w Lubiczu.
FaktWołodyjowski tylko tnie Kmicica w głowę i nie pozwala Butrymom dobić rannego; później w Billewiczach darowuje mu życie, gdy Zagłoba odczytuje list Radziwiłła.
Gdzie: Rozdz. VII–IX: porwanie Oleńki i pojedynek w Lubiczu, Rozdz. XV–XXI: więzienie, ucieczka Zagłoby i wyrok na KmicicaMitBogusław Radziwiłł jest synem hetmana Janusza.
FaktBogusław jest stryjecznym bratem Janusza i koniuszym Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Gdzie: Rozdz. X–XIV: Ujście, Kiejdany i przysięga na krucyfiksMitKmicic przeszedł na stronę Szwedów.
FaktKmicic służy Radziwiłłowi, który zawarł ugodę ze Szwecją, ale Szwedom nie służy; po rozmowie w Pilwiszkach porywa Bogusława, a potem walczy ze Szwedami jako Babinicz.
Gdzie: Rozdz. X–XIV: Ujście, Kiejdany i przysięga na krucyfiks, Rozdz. XXII–XXVI: poselstwo Kmicica i porwanie Bogusława, Rozdz. I–V: Kmicic zmienia nazwisko i rusza do królaNa wypracowanie
„Potop”: tezy do rozprawki
Gotowe tezy dla 4 tematów. Argumenty z cytatami są w streszczeniu.
- Czy Kmicic zasłużył na przebaczenie?Tak, bo Kmicic nie tylko żałuje, ale czynami i wyrzeczeniami naprawia krzywdy, które wyrządził.
- Wierność ojczyźnie a posłuszeństwo wobec potężnychPowieść pokazuje, że wierność ojczyźnie jest ważniejsza niż lojalność wobec magnata.
- Rola wiary w obronie ojczyznyWiara daje bohaterom siłę do oporu i nadaje sens ofierze.
- Oleńka: godność i wierność zasadomOleńka stawia uczciwość ponad uczucie, dzięki czemu jej przebaczenie ma wagę.
Plan nauki
„Potop”: jak się nauczyć w jeden wieczór
Kroki w kolejności, z orientacyjnym czasem. Czas czytania liczymy ze streszczenia, czas quizu z liczby pytań.
- 2 minPrzeczytaj 5 punktów z „O czym to jest” na górze strony i zapamiętaj zdanie główne.
- 11 minPrzejdź streszczenie część po części (18 części).
- 3 minSprawdź, kto jest kim: 12 postaci, a przycisk „zakryj opisy” pozwala się przepytać.
- 27 minRozwiąż quiz (81 pytań), po każdej odpowiedzi wyjaśnienie.
- 10 minSpróbuj 2 prawdziwych zadań z arkuszy CKE.
Cytaty
Ćwicz cytaty z lektury „Potop”
Osobne gry z cytatami: rozpoznaj mówiącego albo wskaż, skąd pochodzi cytat. Wyniki zostają tylko w Twojej przeglądarce.
Pytania i odpowiedzi
Najczęstsze pytania o lekturę „Potop”
Kto napisał lekturę „Potop” i kiedy powstała?
Autorem lektury „Potop” jest Henryk Sienkiewicz. Czas powstania: 1886. Lektura należy do epoki: pozytywizm (1864–1890). Potop ukazywał się w odcinkach w polskiej prasie w latach 1884–1886 (m.in. w „Słowie”, „Czasie” i „Kurierze Poznańskim”), a w 1886 roku wyszedł w trzech tomach.
O czym jest lektura „Potop” w jednym zdaniu?
W czasie potopu szwedzkiego zawadiaka Andrzej Kmicic odkupuje winy walką za Jasną Górę, króla i ojczyznę i zdobywa przebaczenie Oleńki.
Z ilu części składa się lektura „Potop”?
W naszym opracowaniu lektura „Potop” ma 18 części: Wstęp i rozdz. I–III: testament i pierwsze dni Kmicica na Laudzie, Rozdz. IV–VI: bójka w Dołach i pożar Wołmontowicz, Rozdz. VII–IX: porwanie Oleńki i pojedynek w Lubiczu, Rozdz. X–XIV: Ujście, Kiejdany i przysięga na krucyfiks oraz 14 kolejnych części. Każdą omawiamy w streszczeniu osobno.
Kim są najważniejsi bohaterowie lektury „Potop”?
Andrzej Kmicic (chorąży orszański, główny bohater). Odważny, porywczy zawadiaka, który na początku krzywdzi Laudę i z naiwności służy zdrajcy Radziwiłłowi. Aleksandra (Oleńka) Billewiczówna, ukochana Kmicica. Szlachcianka z Wodoktów, dumna, pobożna i nieugięta w sprawach honoru i ojczyzny. Janusz Radziwiłł (hetman wielki litewski). Potężny, dumny magnat i kalwin, który zawiera w Kiejdanach ugodę ze Szwedami.
Do jakiego gatunku należy lektura „Potop”?
Powieść historyczna w trzech tomach (tom I: Wstęp i 26 rozdziałów, tom II: 40, tom III: 30), druga część Trylogii. Akcja toczy się w latach 1655–1657 podczas potopu szwedzkiego i łączy wątek wojenny z historią miłości Kmicica i Oleńki; wydarzenia i postacie historyczne (Jan Kazimierz, Radziwiłłowie, Kordecki) występują obok zmyślonych, jak Zagłoba.
Czy lektura „Potop” jest na egzaminie?
Tak. Lektura „Potop” pojawiła się w arkuszach CKE (termin główny): egzamin ósmoklasisty w roku 2020, matura w roku 2024. Na stronie quizu są 2 prawdziwe zadania z arkuszy.
Jaki temat wypracowania pasuje do lektury „Potop”?
Do lektury „Potop” pasują m.in. tematy: „Czy Kmicic zasłużył na przebaczenie?”, „Wierność ojczyźnie a posłuszeństwo wobec potężnych”, „Rola wiary w obronie ojczyzny” i „Oleńka: godność i wierność zasadom”. Tezę i argumenty z cytatami znajdziesz w streszczeniu.
Ile pytań ma quiz z lektury „Potop” i czy da się wydrukować test?
Quiz z lektury „Potop” ma 81 pytań, a po każdej odpowiedzi pokazujemy wyjaśnienie. Test do druku w formacie A4 ma klucz odpowiedzi i progi ocen.
Motywy tej lektury mają osobne strony z innymi lekturami i planem wypracowania: Ojczyzna, Miłość.
Więcej tego autora: Henryk Sienkiewicz. Epoka: Pozytywizm.
Sprawdź, co zostało Ci w głowie po lekturze „Potop”
Quiz z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi, a potem test do druku.
Ta lektura była w arkuszach CKE: egzamin ósmoklasisty (2020), matura (2024). Zobacz zestawienie wszystkich lektur rok po roku.
Treści QuizyBingo przygotowuje redakcja, przy niewielkiej pomocy AI. Jak powstają pytania
