QuizyBingo
Okładka: Potop, wydawnictwo SBM
wyd. SBM

Potop – streszczenie

Henryk Sienkiewicz

  • Pozytywizm · 1886
  • Liceum
  • Fragmenty
  • Egzamin ósmoklasisty 2020
  • Matura 2024

Lektura „Potop” w jednym zdaniu

W czasie potopu szwedzkiego zawadiaka Andrzej Kmicic odkupuje winy walką za Jasną Górę, króla i ojczyznę i zdobywa przebaczenie Oleńki.

18 części · 11 min czytania

Streszczenie szczegółowe, część po części

Wybierz długość. W wersji szczegółowej zaznaczaj, co już przeczytane.

Ściąga PDF

  1. Tom I.1Wstęp i rozdz. I–III: testament i pierwsze dni Kmicica na Laudzie

    • We Wstępie umiera w 1654 roku Herakliusz Billewicz, gdy Wołodyjowski przywozi wieść o klęsce Radziwiłła pod Szkłowem i wycięciu laudańskiej chorągwi.
    • Testament czyni dziedziczką wnuczkę Aleksandrę, a Lubicz zapisuje Andrzejowi Kmicicowi; dziewczyna ma wyjść za Kmicica albo wstąpić do klasztoru, a opiekę nad nią sprawuje szlachta laudańska.
    • W styczniu 1655 roku Kmicic przyjeżdża nocą saniami do Wodoktów, poznaje Oleńkę po dziesięciu latach rozłąki i klęka przed nią, całując jej rękę.
    • W Lubiczu wita go okrzykiem „Haeres!” hulaszcza kompania; pijani kompanioni strzelają do czaszek na ścianie, przy okazji niszczą portrety Billewiczów i gonią dziewki dworskie.
    • Podczas kuligu z Oleńką przybiega Soroka z wieścią o bijatyce żołnierzy z mieszczanami w Upicie; Kmicic odsyła kompanię do Lubicza, Oleńkę do Wodoktów i sam jedzie do Upity.
    Andrzej KmicicAleksandra (Oleńka) BillewiczównaMichał WołodyjowskiSoroka

  2. Tom I.2Rozdz. IV–VI: bójka w Dołach i pożar Wołmontowicz

    • Laudańscy starsi, wśród nich Józwa Butrym, opowiadają Oleńce o strzelaniu do portretów i o dziewkach z Lubicza, a ona następnego dnia wyrzuca z Wodoktów towarzyszy Kmicica.
    • W karczmie Doły kompania zaczepia dziewczęta i wdaje się w bójkę z Butrymami; Butrymowie wybijają sześciu towarzyszów Kmicica.
    • Wieczorem Kmicic rozmawia z Oleńką w Wodoktach, a po powrocie do Lubicza znajduje w jadalni zwłoki towarzyszy; umierający Rekuć szepcze mu: „Bu-try-my”.
    • Nocą Kmicic z ponad setką ludzi pali Wołmontowicze, zaścianek Butrymów, i morduje jego mieszkańców.
    • Ścigany przez Laudę ucieka do Wodoktów; Oleńka ukrywa go przed Butrymami, a gdy odjeżdżają, wypędza go jako mordercę.
    • Z ludzi Kmicica nie przeżywa nikt, a on sam znika; jego list Oleńka odrzuca, bo ich krzywd nie wynagrodzi majątek, a on stracił sławę.
    „Krew na waćpana ręku jako na Kainowym!”Oleńka Billewiczówna
    Andrzej KmicicAleksandra (Oleńka) BillewiczównaJózwa ButrymSoroka

  3. Tom I.3Rozdz. VII–IX: porwanie Oleńki i pojedynek w Lubiczu

    • Wołodyjowski wraca do zdrowia w Pacunelach; Lauda chce go ożenić z Oleńką, ale ona odmawia.
    • Pewnej nocy posłaniec donosi, że Kmicic porwał Oleńkę do Lubicza; Wołodyjowski z Laudańskimi otacza dwór.
    • Kmicic zamyka się w domu i grozi, że wysadzi go razem z sobą beczką prochu; Wołodyjowski wyzywa go na szable i obiecuje wolny odjazd, jeśli przegra.
    • O świcie Wołodyjowski wytrąca Kmicicowi szablę i każe mu ją podnieść, a potem tnie go w głowę; nie pozwala Butrymom dobić rannego i uwalnia Oleńkę z lubickiego skarbczyka.
    • Oleńka pyta tylko, czy Kmicic żyje; Wołodyjowski oświadcza się jej w Wodoktach i dostaje odmowę.
    • Wołodyjowski werbuje Laudańskich na wojnę, odwiedza wracającego do zdrowia Kmicica w Lubiczu, a Oleńka wyjeżdża z Wodoktów z wozami.
    Andrzej KmicicAleksandra (Oleńka) BillewiczównaMichał WołodyjowskiJózwa Butrym

  4. Tom I.4Rozdz. X–XIV: Ujście, Kiejdany i przysięga na krucyfiks

    • Latem 1655 roku wielkopolskie pospolite ruszenie staje pod Ujściem, ale wojewodowie poznański i kaliski poddają kraj pod protekcję szwedzkiego króla Karola Gustawa; Skoraszewski woła do broni, lecz większość szlachty zostaje na miejscu.
    • Jan Skrzetuski, jego brat stryjeczny Stanisław i Zagłoba odwożą żonę Skrzetuskiego z dziećmi do puszczy i jadą pod komendę Radziwiłła.
    • W Upicie spotykają Wołodyjowskiego i razem jadą do Kiejdan, gdzie widzą też przybywającą Oleńkę z miecznikiem Tomaszem Billewiczem.
    • Przed ucztą Radziwiłł zrywa z klęcznika krucyfiks i każe Kmicicowi przysiąc, że go nie opuści do śmierci.
    • Na uczcie Radziwiłł ogłasza ugodę ze Szwecją; pułkownicy rzucają buławy, Zagłoba woła „zdrajca”, a Oleńka mówi Kmicicowi: „Precz… zdrajco!”.
    • W nocy zrozpaczony Kmicic idzie do hetmana, a ten zapewnia go, że ugoda nie potrwa dłużej niż rok, i obiecuje mu buławę wielkiego hetmana.
    „Potępiony będę, gdy tej przysięgi nie dotrzymam; potępiony będę, gdy jej dotrzymam!”Andrzej Kmicic
    Andrzej KmicicJanusz RadziwiłłAleksandra (Oleńka) BillewiczównaMichał WołodyjowskiZagłobaJan Skrzetuski

  5. Tom I.5Rozdz. XV–XXI: więzienie, ucieczka Zagłoby i wyrok na Kmicica

    • Zagłoba, Wołodyjowski i obaj Skrzetuscy siedzą w kiejdańskim podziemiu; Kmicic rozbija zbuntowanych Węgrów, a potem klęcząc błaga hetmana o życie więźniów, którym Radziwiłł chce kazać strzelić w łeb, i hetman zgadza się odesłać ich pod strażą do Birż.
    • W drodze Zagłoba upija dowódcę konwoju Rocha Kowalskiego, zamienia się z nim okryciem i ucieka; rano jeńcy znajdują na wozie śpiącego Kowalskiego w burce Zagłoby.
    • Zagłoba wraca na czele laudańskiej chorągwi i odbija towarzyszy; Kowalski przechodzi na ich stronę.
    • Radziwiłł zaczyna wojnę domową przeciw konfederatom, a Kmicic jedzie z pięćdziesięcioma dragonami do Billewicz po miecznika i Oleńkę.
    • Tam zjawia się Wołodyjowski ze swoimi i skazuje Kmicica na rozstrzelanie, ale Zagłoba czyta list hetmana, z którego wynika, że Kmicic uratował im życie, i Wołodyjowski go uwalnia.
    • Kmicic odmawia przejścia na ich stronę, choć Zagłoba pokazuje mu znaleziony przy Kowalskim rozkaz hetmana do komendanta Birż, z którego wynika, że więźniów posłano na śmierć; Kmicic wraca sam do Kiejdan, a Radziwiłł zabiera z Billewicz miecznika i Oleńkę.
    „Ja jestem Kowalski, a to pani Kowalska”Roch Kowalski
    ZagłobaMichał WołodyjowskiAndrzej KmicicJanusz RadziwiłłRoch KowalskiJózwa ButrymAleksandra (Oleńka) Billewiczówna

  6. Tom I.6Rozdz. XXII–XXVI: poselstwo Kmicica i porwanie Bogusława

    • Na uczcie w Kiejdanach Oleńka słabnie, a Kmicic wynosi ją z sali na rękach.
    • Następnego dnia Kmicic prosi hetmana o wysłanie go z Kiejdan; Radziwiłł daje mu listy i glejt do szwedzkich komendantów, a komendę nad jego chorągwią oddaje Ganchofowi.
    • Kmicic bierze sześciu ludzi pod wachmistrzem Soroką, żegna się z Oleńką i jedzie ku Podlasiu.
    • W Pilwiszkach Bogusław czyta list brata, każe odczytać polecenie otrucia konfederatów piwem i opowiada Kmicicowi, że Radziwiłłowie chcą zająć miejsce Wazów; Kmicic ledwie się powstrzymuje.
    • Gdy Bogusław wyjeżdża z miasta, Kmicic z ludźmi chwyta go w pędzie, zabiera mu list hetmana i wiezie w las.
    • Na postoju przy kuźni Bogusław wyrywa mu krócicę, strzela w twarz i ucieka; Soroka opatruje Kmicica i wywozi go z lasu, a książę wraca do Pilwiszek, przekonany, że Kmicic nie żyje.
    „Rzeczpospolita to postaw czerwonego sukna, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Hiperborejczykowie, Tatarzy, elektor i kto żyw naokoło.”Bogusław Radziwiłł
    Andrzej KmicicAleksandra (Oleńka) BillewiczównaJanusz RadziwiłłBogusław RadziwiłłSoroka

  7. Tom II.1Rozdz. I–V: Kmicic zmienia nazwisko i rusza do króla

    • Soroka wiezie ogłuszonego i rannego Kmicica przez las; zatrzymują się w chacie smolarza, gdzie Kmicic odzyskuje przytomność.
    • Wkrótce do chaty, która okazuje się kryjówką Kiemliczów, wraca stary Kiemlicz z synami Kosmą i Damianem, dawni żołnierze Kmicica, i prowadzi go przez lasy.
    • Kmicic, zrozpaczony utratą czci, postanawia jechać na Śląsk do króla i przybiera nazwisko Babinicz.
    • Idą wzdłuż granicy z Prusami; w karczmie „Pokrzyk” Józwa Butrym rozpoznaje Kmicica i dochodzi do bitwy z laudańskimi, w której Kmicic tnie Józwę szablą przez twarz.
    • Rzędzian dojeżdża do Szczuczyna i opowiada Wołodyjowskiemu, Zagłobie i Skrzetuskim o spotkaniu i o ostrzeżeniu, że Radziwiłł wyrusza na Podlasie; chorągiew laudańska rusza w drogę.
    Andrzej KmicicSorokaJózwa ButrymMichał WołodyjowskiZagłobaRoch Kowalski

  8. Tom II.2Rozdz. VI–VIII: Zagłoba regimentarzem i Bogusław w Kiejdanach

    • Podlascy konfederaci pod Białymstokiem wybierają regimentarza i wskazują Zagłobę, który od razu zabiera się za obronę obozu.
    • Do obozu przybywa Paweł Sapieha, a wieść o podjazdach Radziwiłła pod Tykocinem przerywa ucztę.
    • Chory i niespokojny Radziwiłł zwleka w Kiejdanach, czekając na posiłki szwedzkie.
    • Do Kiejdan przyjeżdża z Taurogów Bogusław; chce wziąć Oleńkę do Taurogów jako zakładniczkę i z zemsty na Kmicicu, a Janusz się na to zgadza.
    • Na wieczerzy Bogusław opowiada, że Kmicic chciał za pieniądze porwać Jana Kazimierza i wydać go Szwedom; Oleńka woła „To nieprawda!”, lecz po chwili przyznaje: „Do tego człowieka wszystko podobne…”.
    ZagłobaJanusz RadziwiłłBogusław RadziwiłłAleksandra (Oleńka) BillewiczównaMichał Wołodyjowski

  9. Tom II.3Rozdz. IX–XIV: Kmicic ostrzega Jasną Górę

    • Babinicz przejeżdża przez zajęte przez Szwedów Mazowsze i Warszawę; w Strugach córka starosty sochaczewskiego mówi, że do śmierci będzie wierna swojemu Andrzejowi, co Kmicic bierze za dobrą wróżbę dla siebie.
    • W karczmie w Kruszynie podsłuchuje, jak Weyhard Wrzeszczowicz rozmawia z dyplomatą Lisolą o upadku Rzeczypospolitej.
    • Na Jasnej Górze ostrzega Kordeckiego, że Wrzeszczowicz ma napaść na klasztor; Piotr Czarniecki mu nie dowierza, a gdy miecznik sieradzki pyta o nagrodę, Kmicic wysypuje na stół klejnoty i mówi, że nie po nagrodę przyszedł.
    • Kordecki spowiada Kmicica, który potem leży krzyżem przed kaplicą aż do północy, a w celi każe Soroce chłostać się po plecach.
    • Klasztor przygotowuje się do obrony; gdy Wrzeszczowicz podchodzi pod mury i pali zabudowania, odchodzi ku Krzepicom.
    • Pod klasztor nadciąga Miller; Kmicic celnie strzela z dział, wyrywa lont z granatu i mówi przeorowi, że dla Najświętszej Panny gotów jest na męki i śmierć.
    Andrzej KmicicKsiądz KordeckiSoroka

  10. Tom II.4Rozdz. XV–XIX: oblężenie i wysadzenie kolubryny

    • Generał Miller prowadzi układy z Kordeckim i jednocześnie ostrzeliwuje klasztor; ojcowie zwodzą go, bo klasztor nazywa się Jasną Górą i nie należy do miasta Częstochowy.
    • Polski szlachcic z obozu Millera przynosi fałszywą wieść o abdykacji Jana Kazimierza, a Kordecki gasi bunt w załodze i wypędza przywódców.
    • Poseł Kuklinowski namawia Kmicica do przejścia do Szwedów, a ten policzkuje go i kopie z góry.
    • Z Krakowa przybywają ciężkie działa, a olbrzymia kolubryna rozbija mur; Kmicic ustala plan z Kordeckim, nocą wychodzi z klasztoru, wsuwa w lufę kiszkę z prochem i podpala sznurek.
    • Wybuch niszczy kolubrynę i ogłusza Kmicica; Szwedzi biorą go do niewoli, a Kuklinowski każe go powiesić na belce i przypiekać.
    • Kiemliczowie zabijają strażników i uwalniają Kmicica; on wiesza Kuklinowskiego na tej samej belce, przypieka mu bok i odjeżdża z nimi ku Śląskowi, a rano znaleziono Kuklinowskiego martwego; Szwedzi tracą nadzieję i odchodzą spod Jasnej Góry.
    „Naści, piesku, kiełbasy!”Andrzej Kmicic
    Andrzej KmicicKuklinowskiKsiądz KordeckiKiemliczowie

  11. Tom II.5Rozdz. XX–XXVII: Kmicic u króla Jana Kazimierza

    • Kmicic z Kiemliczami dociera na Śląsk, używając przepustek wydanych przez Kuklinowskiego i podpisanych przez Millera.
    • W Głogowej opowiada królowi i dygnitarzom o obronie Jasnej Góry; w uniesieniu mdleje u nóg królewskich.
    • Król bardzo lubi Babinicza, lecz rękodajny Tyzenhauz podejrzewa go o zdradę, bo doszły oskarżenia rozsiewane przez Bogusława.
    • Król opuszcza Głogową z niewielkim orszakiem i jedzie przez Morawy do Polski, a Babinicz wraz z Kiemliczami jedzie przodem.
    • W górskim wąwozie orszak króla wpada na szwedzki podjazd; Babinicz z Kiemliczami rzuca się na Szwedów i zatrzymuje ich, aż górale zasypują wroga kamieniami, a ciężko ranny wyznaje królowi: „Jam nie Ba-bi-nicz, jam Kmi-cic!”.
    • Górale pomagają królowi dotrzeć do Czorsztyna, marszałek Lubomirski wita go w Lubowli, a król odwiedza rannego i nazywa go swoim najwierniejszym sługą; potem orszak jedzie ku Lwowowi.
    „Jam nie Ba-bi-nicz, jam Kmi-cic!”Andrzej Kmicic
    Andrzej KmicicJan KazimierzKiemliczowie

  12. Tom II.6Rozdz. XXVIII–XL: Tykocin, Lwów i Janów

    • Janusz Radziwiłł, opuszczony przez Szwedów i krewnych, umiera głodny w oblężonym przez Sapiehę Tykocinie; zaraz potem Szwedzi wysadzają się prochami w wieży, sapieżyńscy wpadają do zamku, a Wołodyjowski i Zagłoba dowiadują się, że Bogusław zabrał Oleńkę do Taurogów.
    • We Lwowie Jan Kazimierz składa śluby i obiera Matkę Boską za Patronkę swoją i państwa Królową.
    • Wołodyjowski w obecności króla poznaje w Babiniczu Kmicica; od Charłampa Kmicic słyszy, jak Bogusław opowiadał o nim przy Oleńce, i prosi króla o komendę nad tatarskim czambułem.
    • Z Akbah-Ułanem rusza na północ; w Zamościu starosta Jan Zamoyski powierza mu Anusię Borzobohatą, a Kmicic, przejrzawszy plan starosty, by porwać ją po drodze, odwozi ją do Sapiehy, który posyła ją do Grodna.
    • Pod Janowem Kmicic jedzie jako poseł do Bogusława, upokarza się przed nim, by ocalić Sorokę, którego książę każe wbić na pal.
    • Kmicic przeciąga na stronę hetmana chorągiew Głowbicza i ratuje Sorokę; potem nocą obchodzi z Tatarami szańce, zdobywa je i pali Janów, a w starciu Bogusław tnie go w głowę; wojsko księcia zostaje rozbite, lecz on ucieka, a Kmicic wybiera wyprawę na Szwedów zamiast do Taurogów.
    „Na potem prywaty! Przy ojczyźnie chcę się nieprzyjacielowi oponować!”Andrzej Kmicic
    Janusz RadziwiłłJan KazimierzAndrzej KmicicMichał WołodyjowskiBogusław RadziwiłłSorokaZagłoba

  13. Tom III.1Rozdz. I–IV: Karol Gustaw w pułapce

    • Karol Gustaw rusza z Prus w głąb kraju w pogoni za Janem Kazimierzem, a po drodze atakują go partie szlachty i chłopów.
    • Pod Gołębiem Szwedzi rozpraszają niekarne pułki Czarnieckiego; Wołodyjowski ze swoją laudańską chorągwią wychodzi z walki bez rany.
    • W Zamościu Jan Zamoyski, Zagłoba, Wołodyjowski i Skrzetuski czekają na Szwedów, a Zagłoba zdobywa przychylność starosty.
    • Forgell żąda poddania miasta, lecz Zamoyski odmawia, a Zagłoba rozśmiesza salę; Szwedzi odchodzą na południe.
    • Głodna szwedzka armia dociera do Jarosławia, a Czarniecki ją ściga; Wołodyjowski wabi podjazd Kanneberga w zasadzkę i niszczy go.
    Michał WołodyjowskiZagłobaJan Skrzetuski

  14. Tom III.2Rozdz. V–X: Sandomierz i pogoń za królem szwedzkim

    • Szwedzi głodują i wycofują się ku Sanowi; Zagłoba wiezie list Czarnieckiego i zjednuje marszałka Lubomirskiego, a pod Rudnikiem Roch Kowalski omal nie dopada samego Karola Gustawa.
    • Karol Gustaw zamyka się w widłach Sanu i Wisły pod Sandomierzem, a zamek sandomierski wylatuje w powietrze razem z ponad pięciuset ludźmi.
    • Roch Kowalski przeprawia się nocą przez rzekę, by zaatakować straż, i dostaje się do niewoli.
    • Zagłoba, Wołodyjowski i Kmicic jadą z listem Czarnieckiego do Karola Gustawa, który mówi, że królestwa dochowa szpadą, i oddaje Rocha w darze.
    • Czarniecki rozbija pod Kozienicami osiem chorągwi Torneskilda, a nad Pilicą pod Warką wojsko margrabiego badeńskiego; tymczasem Karol Gustaw przechodzi San, zaskakuje Sapiehę i wymyka się z wideł.
    • Charłamp przywozi tę wieść i rozkaz Sapiehy, by Wołodyjowski ruszył pod jego komendę, i Czarniecki zgadza się go oddać.
    Roch KowalskiZagłobaMichał WołodyjowskiAndrzej Kmicic

  15. Tom III.3Rozdz. XI–XIV: odbicie Warszawy

    • Pod Warszawą Wołodyjowski i Kmicic odcinają tylną straż rajtarii Bogusława, która wprowadza do miasta wozy; wśród jeńców jest Hassling, z którego Kmicic wyciska wiadomość, że Oleńka jest w Taurogach i że książę „nic nie wskórał”.
    • Sapieha doznaje kolejnej „konfuzji”, a Kmicic broni wysuniętego szańca przed Szwedami.
    • Przybywa król Jan Kazimierz, z daleka błogosławi szaniec Babinicza i nakazuje szturm.
    • Po mszy polowej 1 lipca Polacy zdobywają Warszawę; Wittenberg poddaje się na umowę, szlachta chce go rozszarpać, Zagłoba podnosi burzę, a król odsyła Wittenberga do Zamościa.
    • Kmicic prosi króla o zgodę na wyjazd na Litwę, bierze nowych tatarskich jeźdźców i rusza na wschód, zwiastując po drodze: „Warszawa wzięta!”.
    Andrzej KmicicMichał WołodyjowskiJan KazimierzZagłobaRoch Kowalski

  16. Tom III.4Rozdz. XV–XXII: Oleńka w Taurogach

    • W Taurogach Bogusław płonie pożądaniem do Oleńki, a ona myśli o ucieczce do Białowieży.
    • Miecznik wraca z Rosień z wieścią, że Billewicze spłonęły, i naraża się księciu; Sakowicz podsuwa Bogusławowi pozorny ślub z odstępczym księdzem, który byłby nieważny.
    • Bogusław prosi o rękę Oleńki, a gdy miecznik przekazuje jej odmowę i powołuje się na testament, uderza go obuchem i wpada do Oleńki, która rzuca się w ogień kominka; Sakowicz grozi kindżałem pannie Kulwiecównie.
    • Oleńka każe Sakowiczowi rozwiązać pannę Kulwiecównę i wypędza go; Bogusław dostaje ataków choroby.
    • Do Taurogów przybywa Anusia Borzobohata, a rozbite pod Janowem wojsko Bogusława wraca w rozsypce: z sześciu tysięcy ludzi ledwie czterystu rajtarów.
    • Elektor wzywa Bogusława do Królewca, a Oleńka i Anusia przygotowują ucieczkę, gdy nadchodzą wieści o marszu Babinicza.
    Bogusław RadziwiłłAleksandra (Oleńka) BillewiczównaTomasz BillewiczSakowiczAnusia Borzobohata

  17. Tom III.5Rozdz. XXIII–XXV: pod Prostkami

    • Kmicic z Tatarami przedostaje się przez sieć wojsk Duglasa i Bogusława, zagarnia szwedzkie wozy z kasą i wymyka się pułapce.
    • Kmicic spotyka Zagłobę i Wołodyjowskiego, wchodzi do Prus elektorskich pod Rajgrodem i pali niemieckie osady.
    • Wołodyjowski opowiada mu, że w bitwie warszawskiej Roch Kowalski zginął od strzału Bogusława, gdy wznosił miecz nad Karolem Gustawem.
    • Pod Prostkami Gosiewski rozbija wojska Waldecka i Bogusława, a Tatarzy Kmicica wabią rajtarię w pułapkę przy brodzie.
    • Kmicic powala Bogusława i przyciska mu szablę do gardła, ale książę ostrzega: „Dziewka zginie, jeśli mnie zabijesz…”; Kmicic darowuje mu życie, żądając pisma, i oddaje go Tatarom.
    Andrzej KmicicMichał WołodyjowskiZagłobaBogusław Radziwiłł

  18. Tom III.6Rozdz. XXVI–XXX: Wołmontowicze i list króla

    • Oleńka i Anusia uciekają z Taurogów pod opieką Brauna do partii miecznika; Sakowicz wkrótce łapie Brauna i obdziera go ze skóry, a Jurko Billewicz ginie w ucieczce.
    • Sakowicz i Hamilton uderzają na Wołmontowicze, gdzie stoi miecznik z Oleńką i Anusią; w ostatniej chwili Babinicz z Tatarami rozbija napastników.
    • Kmicic nie wie, że ocalił Oleńkę, i ściga Hamiltona; po jego śmierci znajduje list Anusi i dowiaduje się, że Oleńka jest w partii miecznika.
    • W tej samej chwili dostaje rozkaz Sapiehy, by ruszyć na południe przeciw Rakoczemu; po wybuchu gniewu i modlitwie mówi: „Już pójdę, pójdę!”.
    • Jesienią 1657 roku Oleńka w Wodoktach przygotowuje się do klasztoru; widzi ciężko rannego Kmicica wiezionego na wozie do Lubicza i modli się za niego.
    • W Upicie ksiądz odczytuje list królewski, Oleńka całuje Kmicica w rękę, a w Wodoktach Lauda świętuje; przy stole piją na cześć dwóch par: Kmicica z Oleńką i Wołodyjowskiego z Anusią.
    „Niech, gdy ciężkie czasy nadejdą, wspomną na nas i nie desperują nigdy, bacząc na to, że nie masz takowych terminów, z których by się viribus unitis przy boskich auxiliach podnieść nie można.”Zagłoba
    Andrzej KmicicAleksandra (Oleńka) BillewiczównaMichał WołodyjowskiZagłobaSorokaAnusia BorzobohataTomasz BillewiczSakowicz

22 punktów

Plan wydarzeń

W kolejności fabuły, w formie, jakiej wymaga szkoła. Skopiuj albo wydrukuj ze ściągą.

  1. Herakliusz Billewicz w testamencie przeznacza wnuczkę Oleńkę na żonę Andrzejowi Kmicicowi.I.1
  2. Kmicic przyjeżdża do Wodoktów, a jego kompania hula w Lubiczu i strzela do portretów Billewiczów.I.1
  3. Butrymowie zabijają towarzyszy Kmicica, a on w odwecie pali Wołmontowicze.I.2
  4. Oleńka ukrywa Kmicica przed pogonią, ale potem odtrąca go jako zbrodniarza.I.2
  5. Kmicic porywa Oleńkę do Lubicza; Wołodyjowski ją uwalnia i rani Kmicica w pojedynku.I.3
  6. Szlachta wielkopolska poddaje się Szwedom pod Ujściem.I.4
  7. Kmicic przysięga na krucyfiks, że nie opuści hetmana Janusza Radziwiłła.I.4
  8. Radziwiłł ogłasza w Kiejdanach ugodę ze Szwecją, a Oleńka nazywa Kmicica zdrajcą.I.4
  9. Zagłoba ucieka z konwoju do Birż i uwalnia przyjaciół; Wołodyjowski darowuje Kmicicowi życie.I.5
  10. Bogusław zdradza Kmicicowi plany Radziwiłłów; Kmicic porywa księcia, a ten strzela do niego i ucieka.I.6
  11. Ranny Kmicic przybiera nazwisko Babinicz i postanawia służyć królowi.II.1
  12. Kmicic ostrzega księdza Kordeckiego przed napaścią Szwedów i staje do obrony Jasnej Góry.II.3
  13. Kmicic wysadza szwedzką kolubrynę, trafia do niewoli i ucieka z rąk Kuklinowskiego.II.4
  14. Kmicic ucieka z Kiemliczami na Śląsk do króla, a Szwedzi odstępują od Jasnej Góry.II.4
  15. Kmicic ratuje Jana Kazimierza w górskim wąwozie i wyjawia mu prawdziwe nazwisko.II.5
  16. Opuszczony przez swoich Janusz Radziwiłł umiera w oblężonym Tykocinie.II.6
  17. Król we Lwowie obiera Maryję Królową, a Kmicic obejmuje komendę nad czambułem Tatarów.II.6
  18. Polacy odbijają Warszawę, a Kmicic rusza z Tatarami na Litwę.III.3
  19. Pod Prostkami Kmicic pokonuje Bogusława, ale darowuje mu życie, by ocalić Oleńkę.III.5
  20. Babinicz rozbija Szwedów i Sakowicza na Laudzie, ratując miecznika i Oleńkę.III.6
  21. W kościele w Upicie ksiądz odczytuje list króla o zasługach Kmicica.III.6
  22. Oleńka przebacza Kmicicowi, a w Wodoktach Lauda pije na cześć dwóch par: Kmicica z Oleńką i Wołodyjowskiego z Anusią.III.6

Na sprawdzian i wypracowanie

Kluczowe sceny

Sceny, o które najczęściej pytają nauczyciele i które warto przywołać w wypracowaniu.

Tom I.2

Pożar Wołmontowicz i ucieczka do Wodoktów

Kmicic znajduje w Lubiczu zabitych towarzyszy i rusza z ludźmi na zaścianek Butrymów, który pali, mordując mieszkańców. Ścigany przez Laudę chroni się w Wodoktach, gdzie Oleńka ukrywa go przed szlachtą, a potem go wypędza.

„Krew na waćpana ręku jako na Kainowym!”Oleńka Billewiczówna

Dlaczego ważna: Scena zrywa związek Kmicica z Laudą i rozpoczyna jego drogę do przemiany.

W streszczeniu →

Tom I.3

Pojedynek w Lubiczu

Kmicic grozi wysadzeniem dworu, więc Wołodyjowski wyzywa go na szable i obiecuje wolny odjazd w razie jego wygranej. Wytrąca Kmicicowi szablę, każe ją podnieść, a potem tnie go w głowę i rannego chroni przed Butrymami.

„Nie dziś ją porwę, to za miesiąc.”Kmicic

Dlaczego ważna: Scena pokazuje przewagę Wołodyjowskiego i rycerski obyczaj, który ocala Kmicica.

W streszczeniu →

Tom I.4

Przysięga na krucyfiks

Przed ucztą w Kiejdanach Radziwiłł zrywa krucyfiks z klęcznika i każe Kmicicowi przysiąc, że go nie opuści. Wieczorem na uczcie ogłasza ugodę ze Szwecją.

„Na ten krzyż przysięgnij, że mnie nie opuścisz do śmierci!…”Janusz Radziwiłł

Dlaczego ważna: Przysięga wiąże Kmicica z hetmanem i tłumaczy jego wahanie, zanim zerwie z Radziwiłłami.

W streszczeniu →

Tom I.6

Porwanie Bogusława

W Pilwiszkach Kmicic słucha, jak Bogusław bez ogródek mówi o planach Radziwiłłów, i zabiera mu list hetmana. Z sześcioma ludźmi chwyta księcia, lecz na postoju Bogusław wyrywa mu krócicę, strzela w twarz i ucieka.

„Chciałeś wasza książęca mość poznać Kmicica, masz go!”Kmicic

Dlaczego ważna: Kmicic zrywa z Radziwiłłami, a Bogusław zostaje jego śmiertelnym wrogiem.

W streszczeniu →

Tom II.4

Wysadzenie kolubryny pod Jasną Górą

Olbrzymia szwedzka kolubryna burzy mur klasztoru, więc Kmicic nocą wychodzi z twierdzy, wsuwa w jej lufę kiszkę z prochem i podpala sznurek. Wybuch go ogłusza i Szwedzi biorą go do niewoli.

„Naści, piesku, kiełbasy!”Kmicic

Dlaczego ważna: Wybuch odbiera Millerowi nadzieję na zdobycie klasztoru.

W streszczeniu →

Tom II.5

Wąwóz i imię Kmicica

W górskim wąwozie orszak króla wpada na szwedzki podjazd; Babinicz z Kiemliczami rzuca się na Szwedów i zatrzymuje ich, aż górale zasypują wroga kamieniami. Ciężko ranny mówi królowi prawdziwe nazwisko.

„Jam nie Ba-bi-nicz, jam Kmi-cic!”Kmicic

Dlaczego ważna: Czyn w wąwozie otwiera Kmicicowi drogę do królewskiego zaufania.

W streszczeniu →

Tom III.6

List króla w Upicie

W kościele w Upicie ksiądz odczytuje list Jana Kazimierza, który zdejmuje z Kmicica dawne winy i wylicza jego czyny, aż do ujawnienia, że Babinicz to Kmicic. Oleńka całuje mu rękę przy wszystkich.

„ażeby tak wielkiego kawalera, wiary, majestatu i Rzeczypospolitej obrońcę nieżyczliwość ludzka dłużej już nie ścigała”Jan Kazimierz (w liście odczytanym przez księdza)

Dlaczego ważna: Scena przywraca Kmicicowi dobre imię i prowadzi do zgody z Oleńką.

W streszczeniu →

Mapa postaci

Kto występuje w której części

Kliknij postać, a w streszczeniu podświetlą się części, w których się pojawia.

Najczęstsze pomyłki

Uwaga, pułapki

Tu uczniowie mylą się najczęściej, także na sprawdzianach. Każdą rzecz sprawdziliśmy w tekście utworu.

  1. MitWołodyjowski zabił Kmicica w pojedynku w Lubiczu.

    NaprawdęWołodyjowski tylko tnie Kmicica w głowę i nie pozwala Butrymom dobić rannego; później w Billewiczach darowuje mu życie, gdy Zagłoba odczytuje list Radziwiłła.

    Części: I.3I.5

  2. MitBogusław Radziwiłł jest synem hetmana Janusza.

    NaprawdęBogusław jest stryjecznym bratem Janusza i koniuszym Wielkiego Księstwa Litewskiego.

    Części: I.4

  3. MitKmicic przeszedł na stronę Szwedów.

    NaprawdęKmicic służy Radziwiłłowi, który zawarł ugodę ze Szwecją, ale Szwedom nie służy; po rozmowie w Pilwiszkach porywa Bogusława, a potem walczy ze Szwedami jako Babinicz.

    Części: I.4I.6II.1

  4. MitZagłoba uciekł z konwoju w czasie bitwy.

    NaprawdęZagłoba upija Rocha Kowalskiego, zamienia się z nim okryciem i ucieka, a potem wraca z laudańską chorągwią po przyjaciół.

    Części: I.5

  5. MitSzwedzi zdobyli Jasną Górę.

    NaprawdęPo wysadzeniu największej kolubryny Miller traci nadzieję i Szwedzi odchodzą spod klasztoru; w kościele odprawia się msza dziękczynna.

    Części: II.4

  6. MitJanusz Radziwiłł zginął w bitwie z Sapiehą.

    NaprawdęRadziwiłł umiera chory, głodny i opuszczony w oblężonym przez Sapiehę Tykocinie; dopiero po jego śmierci Szwedzi wysadzają się w wieży, a sapieżyńscy wchodzą do zamku.

    Części: II.6

  7. MitRoch Kowalski zginął z ręki Kmicica albo od szwedzkiej kuli.

    NaprawdęRoch ginie w bitwie warszawskiej od strzału Bogusława, gdy wznosi miecz nad powalonym Karolem Gustawem; opowiada o tym Wołodyjowski Kmicicowi w noc przed bitwą pod Prostkami.

    Części: III.5

4 tematy

Argumenty do rozprawki

Teza, którą możesz przyjąć, i argumenty z konkretnych wydarzeń. Rozwiń temat i skopiuj do notatek.

Czy Kmicic zasłużył na przebaczenie?3 argumenty

TezaTak, bo Kmicic nie tylko żałuje, ale czynami i wyrzeczeniami naprawia krzywdy, które wyrządził.

  1. W Pilwiszkach Kmicic poznaje zdradzieckie plany Radziwiłłów i woli ryzykować zemstę, niż dalej im służyć: porywa Bogusława.

    I.6
    „wolę gorzeć wiekuiście niż dłużej grzeszyć świadomie i dobrowolnie”

  2. Na Jasnej Górze Kmicic spowiada się, znosi pokuty i ryzykuje życie, wysadzając szwedzką kolubrynę.

    II.4

  3. Gdy Sapieha każe mu ruszyć na południe przeciw Rakoczemu, Kmicic rezygnuje z pogoni za Oleńką i wybiera obowiązek wobec ojczyzny.

    III.6
    „Już pójdę, pójdę!”
Wierność ojczyźnie a posłuszeństwo wobec potężnych3 argumenty

TezaPowieść pokazuje, że wierność ojczyźnie jest ważniejsza niż lojalność wobec magnata.

  1. Pod Ujściem wojewodowie poddają kraj Szwedom, a Skoraszewski woła do broni, bo uważa to za zdradę ojczyzny.

    I.4
    „Zdrada! morderstwo! hańba! Jesteśmy Szwecją już, nie Polską!”

  2. Na uczcie w Kiejdanach pułkownicy rzucają buławy, a Oleńka odwraca się od Kmicica, bo widzi w nim współwinnego ugody ze Szwedami.

    I.4
    „Precz… zdrajco!”

  3. Opuszczony przez wszystkich Radziwiłł umiera w Tykocinie zrozpaczony, wypierając się odpowiedzialności za sprowadzenie Szwedów.

    II.6
    „To Radziejowski… Ja nie… Ratunku!…”
Rola wiary w obronie ojczyzny3 argumenty

TezaWiara daje bohaterom siłę do oporu i nadaje sens ofierze.

  1. Kordecki uspokaja załogę i pielgrzymów, wskazując, że prawdziwe bezpieczeństwo jest pod opieką Matki Boskiej, a klasztor staje się symbolem oporu.

    II.3
    „gdzież ma być spokój i bezpieczeństwo, jeśli nie pod Jej skrzydłami?”

  2. Po wysadzeniu kolubryny Szwedzi odchodzą spod Jasnej Góry, a obrońcy odprawiają mszę dziękczynną.

    II.4

  3. We Lwowie król składa śluby i obiera Matkę Boską za Patronkę swoją i państwa Królową.

    II.6
    „Ciebie za Patronkę moją i państwa mego Królową dzisiaj obieram.”
Oleńka: godność i wierność zasadom3 argumenty

TezaOleńka stawia uczciwość ponad uczucie, dzięki czemu jej przebaczenie ma wagę.

  1. Po pożarze Wołmontowicz Oleńka ukrywa Kmicica przed pogonią, ale potem go odtrąca, bo nie może wybaczyć krwi niewinnych.

    I.2
    „Nie chcę cię widzieć, znać! Bierz konia i uchodź stąd!…”

  2. W Taurogach Oleńka nie boi się Bogusława i jego sług: każe Sakowiczowi rozwiązać pannę Kulwiecównę.

    III.4
    „Rozkazujęć rozwiązać!”

  3. Po odczytaniu listu królewskiego Oleńka publicznie okazuje Kmicicowi szacunek i prosi o wybaczenie własnej surowości.

    III.6
    „Jędruś! ran twoich niegodnam całować!”

Zanim pójdziesz na sprawdzian

Sprawdź, co pamiętasz

Widzisz tylko tytuły. Przypomnij sobie, co się dzieje, odsłoń i oceń się uczciwie. To najszybszy sposób, żeby treść została w głowie.

10 haseł

Słowniczek

Trudne słowa ze streszczenia. W tekście są podkreślone: dotknij, żeby zobaczyć wyjaśnienie.

potop szwedzki
Najazd Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660. Wróg zalał kraj jak powódź, stąd tytuł powieści.
Lauda
Okolica nad rzeką Laudą na Żmudzi, zamieszkana przez drobną szlachtę z zaścianków. To z Laudy pochodzą Oleńka i Butrymowie.
zaścianek
Wieś drobnej szlachty, która sama uprawiała ziemię. W powieści zaścianki nazywa się też „okolicami”, np. Wołmontowicze.
hetman
Najwyższy dowódca wojska. Janusz Radziwiłł był hetmanem wielkim litewskim.
ugoda kiejdańska
Umowa zawarta w 1655 roku przez Janusza Radziwiłła, która oddawała Litwę pod opiekę Szwecji. Dla patriotów była zdradą.
kolubryna
Ciężkie działo o długiej lufie. Kmicic wysadził największą szwedzką kolubrynę pod Jasną Górą.
regimentarz
Zastępca hetmana, dowódca części wojska wybrany na pewien czas. Konfederaci obrali nim Zagłobę.
konfederacja tyszowiecka
Związek szlachty i wojska zawiązany w Tyszowcach przeciw Szwedom w obronie króla Jana Kazimierza.
czambuł
Oddział jazdy tatarskiej. Kmicic dowodził czambułem Tatarów przysłanych królowi przez chana.
Trylogia
Trzy powieści Sienkiewicza o XVII wieku: „Ogniem i mieczem”, „Potop” i „Pan Wołodyjowski”. Na końcu ostatniej autor napisał, że tworzył je „dla pokrzepienia serc”.

Dalej

Sprawdź się: 81 pytańquiz z odpowiedziami, zadania CKE i test do drukuBohaterowie, motywy i cytatywszystko o lekturze na jednej stronie

Cytaty

Ćwicz cytaty z lektury „Potop”

Osobne gry z cytatami: rozpoznaj mówiącego albo wskaż, skąd pochodzi cytat. Wyniki zostają tylko w Twojej przeglądarce.

W liczbach

Streszczenie lektury „Potop” w liczbach

  • 5punktów w wersji krótkiej
  • 18części w wersji szczegółowej
  • 22punkty planu wydarzeń
  • 7kluczowych scen
  • 10haseł w słowniczku
  • 11 minczytania wersji szczegółowej

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania o streszczenie lektury „Potop”

Jak krótko streścić lekturę „Potop”?

W 5 punktach: W 1655 roku zawadiaka Andrzej Kmicic, narzeczony Oleńki Billewiczówny z woli jej dziadka, pali Wołmontowicze, porywa Oleńkę i zostaje pokonany przez Wołodyjowskiego. Potem staje przy hetmanie Januszu Radziwille, który oddaje Litwę pod protekcję Szwedów, a gdy poznaje plany Radziwiłłów, porywa Bogusława, lecz ten ucieka i rani go w twarz. Kmicic jako Babinicz ostrzega Kordeckiego, wysadza szwedzką kolubrynę pod Jasną Górą i ratuje w górach Jana Kazimierza. Bogusław, który wmówił Oleńce, że Kmicic chciał porwać króla, przetrzymuje ją w Taurogach, a Babinicz z Tatarami pokonuje go pod Prostkami i ratuje Oleńkę w Wołmontowiczach. Jesienią 1657 roku ciężko ranny Kmicic wraca na Laudę, w Upicie ksiądz odczytuje list króla, który przywraca mu dobre imię, a Oleńka mu przebacza.

Jak długie jest streszczenie lektury „Potop”?

Wersja krótka ma 5 punktów i zajmuje około 35 sekund czytania. Wersja szczegółowa omawia 18 części po kilka zdań każda i zajmuje około 11 minut.

Jaki jest plan wydarzeń lektury „Potop”?

Plan wydarzeń ma 22 punkty, a każdy jest przypisany do części, w której się dzieje. Zaczyna się od: Herakliusz Billewicz w testamencie przeznacza wnuczkę Oleńkę na żonę Andrzejowi Kmicicowi. Kończy się na: Oleńka przebacza Kmicicowi, a w Wodoktach Lauda pije na cześć dwóch par: Kmicica z Oleńką i Wołodyjowskiego z Anusią.

Jakie są kluczowe sceny lektury „Potop”?

Najważniejsze sceny to: Pożar Wołmontowicz i ucieczka do Wodoktów, Pojedynek w Lubiczu, Przysięga na krucyfiks, Porwanie Bogusława oraz 3 kolejne sceny. Przy każdej wyjaśniamy, co się dzieje i po co ta scena jest w utworze.

Jakie pomyłki najczęściej pojawiają się przy lekturze „Potop”?

Częsty mit: Wołodyjowski zabił Kmicica w pojedynku w Lubiczu. Fakt: Wołodyjowski tylko tnie Kmicica w głowę i nie pozwala Butrymom dobić rannego; później w Billewiczach darowuje mu życie, gdy Zagłoba odczytuje list Radziwiłła. W streszczeniu jest 7 takich pułapek.

Jakie trudne słowa wyjaśnia słowniczek do lektury „Potop”?

Słowniczek ma 10 haseł: potop szwedzki, Lauda, zaścianek, hetman, ugoda kiejdańska, kolubryna oraz 4 kolejne hasła.

Jaką tezę postawić w rozprawce o lekturze „Potop”?

Do tematu „Czy Kmicic zasłużył na przebaczenie?” pasuje teza: Tak, bo Kmicic nie tylko żałuje, ale czynami i wyrzeczeniami naprawia krzywdy, które wyrządził. Przy tezie są argumenty z numerem części, w której znajdziesz potwierdzenie.

Jak sprawdzić, ile pamiętam ze streszczenia lektury „Potop”?

Rozwiąż quiz: 81 pytań z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. W wersji szczegółowej możesz też zaznaczać przeczytane części, a postęp zapamiętuje przeglądarka na tym urządzeniu.

Sprawdź, co zostało Ci w głowie po lekturze „Potop”

Quiz z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi, a potem test do druku.

Zacznij quizBohaterowie i motywyTest do druku

Treści QuizyBingo przygotowuje redakcja, przy niewielkiej pomocy AI. Jak powstają pytania

Z tej samej epoki