MitW Trenie XIX Urszula sama pociesza ojca.
FaktUrszula we śnie milczy, a pociesza poetę jego matka, która trzyma ją na rękach i nazywa go „synem”.
Gdzie: Tren XIX
Treny
Jan Kochanowski
- Renesans i barok · 1580
- Klasy 7–8 · Liceum
- Treny VII i VIII; w liceum IX–XI, rozszerzony: cały cykl
- Egzamin ósmoklasisty 2021
- Matura 2024
Streszczenie19 części, krótkie lub szczegółoweQuiz · 58 pytańsprawdź, co pamiętaszSprawdzian jutrościeżka 15 minutTest do drukuz odpowiedziami na końcu
„Niestetyż, i posag i ona
W jednej skrzynce zamkniona.”
- 19części w streszczeniu
- 8postaci w opracowaniu
- 58pytań w quizie
- 2zadania CKE do rozwiązania
- 2lata w arkuszach CKE
- 6 minczytania streszczenia
8 postaci
Bohaterowie
Kto jest kim i jakie łączą ich relacje.
Na wypracowanie
Motywy i kontekst
Gotowe argumenty: do jakiego tematu pasuje ta lektura i jak jej użyć.
Epoka
Renesans i barok · XVI–XVII w.Kochanowski, Szekspir i Molier: żałoba, władza, ambicja i chciwość.
Gatunek
To cykl dziewiętnastu utworów lirycznych; tren to starożytny lament żałobny, który Kochanowski zamienia w osobisty zapis rozpaczy po stracie dziecka, z apostrofami, porównaniami mitologicznymi, epitafium (XIII), modlitwą (XVIII) i snem (XIX). Wszystkie treny rymują się parami: większość to ciągły trzynastozgłoskowiec, Tren I – dwunastozgłoskowiec, Tren VII łączy na przemian wersy 13- i 7-zgłoskowe, a strofy mają tylko Treny XVI (strofa saficka: 11, 11, 11, 5 sylab), XVII (czterowersy ośmiozgłoskowe) i XVIII (czterowersy 11, 7, 7, 11).
Geneza
Treny napisał Jan Kochanowski po śmierci córki Urszuli (Orszuli), która zmarła jako małe dziecko, mając nie więcej niż trzydzieści miesięcy (pod koniec lat siedemdziesiątych XVI wieku). Pierwsze wydanie ukazało się w 1580 roku w Krakowie, w Drukarni Łazarzowej; drugie, ostatnie za życia poety, w tej samej drukarni w 1583 roku, i według niego podaje tekst Wolnych Lektur.
2 cytaty
Cytaty, które warto znać
Każdy sprawdzony znak po znaku z tekstem w Wolnych Lekturach.
„Niestetyż, i posag i ona / W jednej skrzynce zamkniona.”
„«Fraszka cnota», powiedział Brutus porażony. / Fraszka, kto sie przypatrzy, fraszka z każdej strony.”
Źródło tekstu: Wolne Lektury (domena publiczna).
Arkusze CKE
Ta lektura na egzaminie
Lata, w których lektura pojawiła się w arkuszu CKE (termin główny).
Egzamin ósmoklasisty
2021
Matura
2024
Karta lektury
„Treny”: najważniejsze fakty
Lektura „Treny” w pigułce: autor, czas powstania, rodzaj i gatunek, podział, etap szkolny i obecność na egzaminach w jednym miejscu.
| Tytuł | Treny |
|---|---|
| Autor | Jan Kochanowski |
| Czas powstania | 1580 |
| Epoka | Renesans i barok (XVI–XVII w.) |
| Rodzaj i gatunek | liryka, tren |
| Podział | 19 części, od I Wezwanie wszystkich płaczów do XIX Sen o matce i Urszuli |
| Etap szkolny | Klasy 7–8 · Liceum |
| Na liście lektur | Treny VII i VIII; w liceum IX–XI, rozszerzony: cały cykl |
| W nowej podstawie | obowiązkowa w klasach VII–VIII: Tren VII i Tren VIII |
| Egzamin ósmoklasisty | rok 2021 |
| Matura | rok 2024 |
19 części
„Treny” po kolei: o czym jest każda część
Jedno zdanie o każdej części. Wybierz część, żeby przejść do jej pełnego streszczenia.
- Tren IWezwanie wszystkich płaczówPoeta wzywa wszystkie płacze, łzy i skargi świata do swojego domu, bo musi opłakać córkę.
- Tren IILepiej było pisać kołysankiPoeta żałuje, że nie pisał raczej lekkich piosenek dla dzieci i mamek, skoro teraz musi płakać nad grobem córki.
- Tren IIINadzieja spotkaniaPoeta mówi do Urszuli, że wzgardziła nim, bo jego skromna ojcowizna (w tekście „ojczyzna”) wydała jej się za mała, i przyznaje, że nie dorównałaby jej rozumowi i przymiotom.
- Tren IVPoeta oskarża śmierćPoeta zarzuca śmierci, że musiał patrzeć, jak umiera jego ukochane dziecko, i widział, jak strząsała niedojrzały owoc, a rodzicom krajały się serca.
- Tren VMała oliwkaPoeta porównuje Urszulę do młodej oliwki, która rośnie pod wysokim sadem i nie ma jeszcze gałązek ani liści.
- Tren VISafo słowieńskaPoeta nazywa córkę „Safo słowieńską”, bo już jako dziecko układała piosenki i śpiewała cały dzień jak słowik.
- Tren VIIUbranka zamiast wyprawyPoeta patrzy na ubranka i ozdoby córki: letniczek, uploteczki i złocone paski, które matka jej dała na próżno.
- Tren VIIIPustki w domuPoeta mówi, że śmierć Urszuli zrobiła w domu wielką pustkę, choć domowników jest wciąż pełno.
- Tren IXMądrość bez pociechyPoeta zwraca się do mądrości, za którą dałby drogie pieniądze, bo ma ona wykorzeniać ludzkie żądze i frasunki.
- Tren XGdzie jest UrszulaPoeta pyta córkę, gdzie się podziała, i wylicza możliwości: niebo między aniołkami, raj, Wyspy Szczęśliwe, rejs z Charonem po jeziorze, przemianę w ptaka ze słowiczymi piórkami albo czyściec.
- Tren XIFraszka cnotaPoeta powtarza słowa Brutusa, że cnota jest fraszką, bo dobroć i pobożność nikogo nie uratowały przed nieszczęściem.
- Tren XIIZalety dwuipółletniego dzieckaPoeta mówi, że żaden ojciec nie kochał dziecka bardziej ani nie żałował go bardziej niż on.
- Tren XIIINapis nagrobnyPoeta mówi do córki, że lepiej by było, gdyby się nie urodziła albo nie umarła, bo za małe pociechy płaci wielkim żalem.
- Tren XIVPoeta jak OrfeuszPoeta pyta, gdzie są wrota, którymi Orfeusz zszedł do podziemi szukać swojej straty.
- Tren XVNiobe skamieniałaPoeta prosi Erato i lutnię o chwilę ukojenia, zanim sam zamieni się w kamienny słup.
- Tren XVIDo CyceronaPoeta porzuca lutnię i rym, bo ból prawie wyjmuje mu duszę, i podejrzewa, że może jego żal jest snem.
- Tren XVIIPańska rękaPoeta mówi, że dotknęła go ręka Pańska i odebrała mu radość, więc ledwie czuje w sobie duszę.
- Tren XVIIIModlitwa o litośćPoeta w imieniu ludzi przyznaje, że w szczęśliwych czasach rzadko wspominają Boga i nie dziękują Mu za łaski.
- Tren XIXSen o matce i UrszuliPoeta po nieprzespanej nocy zasypia tuż przed świtem i widzi swoją matkę, która na ręku trzyma Urszulę ubraną w białą koszulkę.
Czytaj pełne streszczenie „Treny”: krótkie albo szczegółowe, z zaznaczaniem przeczytanych części.
Mit czy fakt
„Treny”: najczęstsze pomyłki
Rzeczy, które łatwo pomylić przy powtórce. Przy każdej podajemy, w której części szukać potwierdzenia.
MitW Trenie VI matka żegna córkę słowami o odejściu.
FaktTo Urszula, umierając, żegna się z matką i z domem; poeta przytacza jej słowa.
Gdzie: Tren VIMitUrszula była już podlotkiem lub dziewczyną na wydaniu.
FaktW Trenie XII poeta mówi, że miała nie więcej niż trzydzieści miesięcy; wyprawa z Trenu VII jest smutnym obrazem tego, czego nie doczekała.
Gdzie: Tren VII, Tren XIINa wypracowanie
„Treny”: tezy do rozprawki
Gotowe tezy dla 4 tematów. Argumenty z cytatami są w streszczeniu.
- Jak zmienia się postawa poety wobec śmierci córki w Trenach?Ból nie mija sam; ukojenie przychodzi dopiero po kryzysie, gdy poeta zwraca się do Boga i przyjmuje pocieszenie.
- Czy rozum i filozofia mogą pocieszyć człowieka w cierpieniu?Kochanowski pokazuje, że nauka i filozofia nie leczą rozpaczy, bo prawdziwy ból wykracza poza argumenty.
- Jak Kochanowski pokazuje Urszulę i życie rodzinne w Trenach?Dzięki konkretnym obrazom Urszula jest żywym dzieckiem, więc strata jest naprawdę bolesna.
- Antyk i chrześcijaństwo w TrenachKochanowski łączy mitologię i filozofię antyczną z chrześcijańską wiarą, aby wyrazić ból i szukać pociechy.
Plan nauki
„Treny”: jak się nauczyć w jeden wieczór
Kroki w kolejności, z orientacyjnym czasem. Czas czytania liczymy ze streszczenia, czas quizu z liczby pytań.
- 2 minPrzeczytaj 5 punktów z „O czym to jest” na górze strony i zapamiętaj zdanie główne.
- 6 minPrzejdź streszczenie część po części (19 części).
- 3 minSprawdź, kto jest kim: 8 postaci, a przycisk „zakryj opisy” pozwala się przepytać.
- 19 minRozwiąż quiz (58 pytań), po każdej odpowiedzi wyjaśnienie.
- 10 minSpróbuj 2 prawdziwych zadań z arkuszy CKE.
Cytaty
Ćwicz cytaty z lektury „Treny”
Osobne gry z cytatami: rozpoznaj mówiącego albo wskaż, skąd pochodzi cytat. Wyniki zostają tylko w Twojej przeglądarce.
Pytania i odpowiedzi
Najczęstsze pytania o lekturę „Treny”
Kto napisał lekturę „Treny” i kiedy powstała?
Autorem lektury „Treny” jest Jan Kochanowski. Czas powstania: 1580. Lektura należy do epoki: renesans i barok (XVI–XVII w.). Treny napisał Jan Kochanowski po śmierci córki Urszuli (Orszuli), która zmarła jako małe dziecko, mając nie więcej niż trzydzieści miesięcy (pod koniec lat siedemdziesiątych XVI wieku).
O czym jest lektura „Treny” w jednym zdaniu?
Po śmierci dwuipółletniej córki Urszuli poeta w dziewiętnastu trenach przechodzi od rozpaczy i zwątpienia w mądrość do pokornej modlitwy i pocieszenia we śnie.
Z ilu części składa się lektura „Treny”?
W naszym opracowaniu lektura „Treny” ma 19 części: I Wezwanie wszystkich płaczów, II Lepiej było pisać kołysanki, III Nadzieja spotkania, IV Poeta oskarża śmierć oraz 15 kolejnych części. Każdą omawiamy w streszczeniu osobno.
Kim są najważniejsi bohaterowie lektury „Treny”?
Urszula (Orszula) Kochanowska, zmarła córka poety. Dziewczynka, która zmarła, mając około dwóch i pół roku. Podmiot liryczny (ojciec), zrozpaczony ojciec, poeta. Mówi w trenach w pierwszej osobie, a jego słowa łączą się z biografią Jana Kochanowskiego. Matka poety (zjawa we śnie w Trenie XIX). Zmarła matka Jana przychodzi do syna nad ranem z Urszulą na ręku.
Do jakiego gatunku należy lektura „Treny”?
To cykl dziewiętnastu utworów lirycznych; tren to starożytny lament żałobny, który Kochanowski zamienia w osobisty zapis rozpaczy po stracie dziecka, z apostrofami, porównaniami mitologicznymi, epitafium (XIII), modlitwą (XVIII) i snem (XIX). Wszystkie treny rymują się parami: większość to ciągły trzynastozgłoskowiec, Tren I – dwunastozgłoskowiec, Tren VII łączy na przemian wersy 13- i 7-zgłoskowe, a strofy mają tylko Treny XVI (strofa saficka: 11, 11, 11, 5 sylab), XVII (czterowersy ośmiozgłoskowe) i XVIII (czterowersy 11, 7, 7, 11).
Czy lektura „Treny” jest na egzaminie?
Tak. Lektura „Treny” pojawiła się w arkuszach CKE (termin główny): egzamin ósmoklasisty w roku 2021, matura w roku 2024. Na stronie quizu są 2 prawdziwe zadania z arkuszy.
Jaki temat wypracowania pasuje do lektury „Treny”?
Do lektury „Treny” pasują m.in. tematy: „Jak zmienia się postawa poety wobec śmierci córki w Trenach?”, „Czy rozum i filozofia mogą pocieszyć człowieka w cierpieniu?”, „Jak Kochanowski pokazuje Urszulę i życie rodzinne w Trenach?” i „Antyk i chrześcijaństwo w Trenach”. Tezę i argumenty z cytatami znajdziesz w streszczeniu.
Ile pytań ma quiz z lektury „Treny” i czy da się wydrukować test?
Quiz z lektury „Treny” ma 58 pytań, a po każdej odpowiedzi pokazujemy wyjaśnienie. Test do druku w formacie A4 ma klucz odpowiedzi i progi ocen.
Sprawdź, co zostało Ci w głowie po lekturze „Treny”
Quiz z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi, a potem test do druku.
Ta lektura była w arkuszach CKE: egzamin ósmoklasisty (2021), matura (2024). Zobacz zestawienie wszystkich lektur rok po roku.
Treści QuizyBingo przygotowuje redakcja, przy niewielkiej pomocy AI. Jak powstają pytania
Z tej samej epoki
