Treny – quiz i test

Heraklita i Symonidesa. Tren I zaczyna się od wezwania łez Heraklita i skarg Symonidesa. Heraklit słynął z płaczu nad światem, a Symonides pisał treny, więc poeta zbiera cały ludzki płacz w swoim domu.

smok niszczy gniazdo słowików. Smok wyjada pisklęta słowika, a bezradna matka-ptak rzuca się na napastnika i sama ledwie ucieka. To rozbudowane porównanie pokazuje bezsilność rodziców wobec śmierci.

czy jawnie płakać, czy walczyć z naturą i tłumić żal. Tren I kończy się pytaniem, co jest lżejsze: okazać smutek czy siłą mocować się z przyrodzeniem. Ten problem wraca w całym cyklu aż do Trenu XIX.

że nie pisał lekkich pieśni dla dzieci, a teraz musi pisać o zmarłej. Poeta mówi, że wolałby kołysać kolebkę i pisać piosenki dla mamek, niż płakać nad grobem. Wcześniej nie chciał śpiewać o żywych dzieciach, a teraz musi o umarłym.

skromnym majątkiem ojca, który był za mały na jej zalety. Ojciec z bólem mówi, że córka uznała jego ojczyznę, czyli dziedzictwo, za zbyt małą. Jej rozum i przymioty były większe niż to, co mogła odziedziczyć.

z małą oliwką rosnącą w sadzie. Tren V to rozbudowane porównanie: drzewko oliwne rośnie przy matce-drzewie, aż podetnie je sadownik. Tak Urszula upadła martwa u nóg rodziców.

ubrania i ozdoby córki. Tren VII to apostrofa: „Nieszczesne ochędóstwo, żałosne ubiory”. Chodzi o letniczek, uploteczki i złocone paski. Te matczyne dary już na nic się nie zdadzą.

trumnę córki. Zamiast wesela i wyprawy córka dostała koszulkę i grudkę ziemi pod głowę. Posag i ona są zamknięte w jednej skrzynce, czyli w trumnie.

dom jest pełen ludzi, a wydaje się pusty. „Pełno nas, a jakoby nikogo nie było” – brak jednej małej osoby sprawia, że cały dom umilkł. Urszula mówiła i śpiewała za wszystkich.

że mądrość filozofów nie uchroniła go przed rozpaczą. Mądrość miała usuwać ludzkie smutki i lęk przed śmiercią. Poeta całe życie do niej dążył, a teraz czuje się „z stopniów ostatnich zrzucony” i policzony między zwykłych cierpiących ludzi.

gdzie jest teraz jego córka. Ojciec wymienia różne miejsca: niebo, raj, wyspy szczęśliwe, łódź Charona, czyściec. Nie wie, czy córka w ogóle istnieje („jesliś jest”).

by córka ukazała mu się choćby we śnie. Ojciec prosi, by córka stanęła przed nim „Lubo snem, lubo cieniem”. Nie wie, gdzie ona jest, więc chce choć takiego znaku.

nieznajomy wróg, któremu obojętni są dobrzy i źli. Tren XI mówi: „Nieznajomy wróg jakiś miesza ludzkie rzeczy”. Pobożność i dobroć nikogo nie ratują, a rozum nie sięga Bożych tajemnic.

około dwóch i pół roku. Poeta pisze, że córka miała nie więcej niż „trzydzieści miesięcy”. Tym bardziej zadziwiają go jej cnoty w tak małym wieku.

położyć kamień i wyryć na nim napis dla córki. Tren XIII kończy się epitafium wyrytym w kamieniu: „ORSZULA KOCHANOWSKA TU LEŻY”. Napis mówi, że to córka miała opłakiwać ojca, a nie on ją.

Boga. Tren XVII zaczyna się od słów „Pańska ręka mię dotknęła”. Poeta przyznaje, że przed Bogiem nikt się nie ukryje, a rozum nie ratuje w cierpieniu.

pokorną modlitwą do Boga o litość. Poeta mówi w imieniu wszystkich: jesteśmy „nieposłuszne, Panie, dzieci Twoje”, które pamiętają o Bogu dopiero w nieszczęściu. Na końcu prosi o miłosierdzie. Często czyta się ten tren jako pierwszy krok do pogodzenia się ze stratą.

w niebie, wśród aniołów. We śnie poeta słyszy, że Urszula „miedzy anioły” świeci jak jutrzenka i modli się za rodziców. To odpowiedź na pytania ojca z Trenu X.

z kimś, kto widząc niebezpieczeństwo na morzu, wraca do brzegu. Urszula jest jak ktoś, kto wypłynął w morze, zobaczył niebezpieczeństwo i zawrócił. Inni płyną dalej i giną na skałach – tak dziecko uniknęło trosk życia.

by ludzkie nieszczęścia znosił po ludzku, z umiarem. We śnie poeta słyszy: „ludzkie przygody / Ludzkie noś”. Człowiek ma prawo do smutku, ale powinien zaufać Bogu, bo „jeden jest Pan smutku i nagrody”.

bo bez przerwy śpiewała i układała piosenki. Safona była słynną grecką poetką. Urszula ciągle śpiewała i tworzyła piosenki („Nowe piosnki sobie tworząc”), więc ojciec widział w niej dziedziczkę swojej lutni.

rano nie prosiła o jedzenie przed modlitwą. Tren XII wylicza zalety córki: była posłuszna, skromna, witała ojca, pomagała służbie. Rano nie wspomniała o jedzeniu, zanim nie oddała Bogu modlitwy, a wieczorem polecała Bogu zdrowie rodziców.

Orfeusza. Orfeusz zszedł do krainy zmarłych po ukochaną. Poeta szuka wrót, którymi wszedł Orfeusz, by tak samo odzyskać córkę.

o Niobe. Niobe opłakuje siedmiu synów i córki zabitych strzałami Feba, czyli Apollina, i jego siostry Diany. Skamieniała z żalu, a z kamienia wciąż płyną jej łzy.

Cyceronowi. „Arpinie wymowny” to Cyceron, rodem z Arpinum. Uczył, że mędrzec zniesie wszystko, a sam rozpaczał po wygnaniu i po córce. Poeta mówi: „Łacniej rzec, widzę, niż czynić”.

jego zmarła matka z Urszulą na ręku. Nad ranem przychodzi do poety we śnie jego matka i trzyma na ręku Urszulę w białej koszulce. Potem matka długo do niego przemawia.

boginią i władczynią świata zmarłych. Persefona, żona Plutona, to władczyni podziemi. W Trenie V poeta pyta „O zła Persefono”, czy mogła pozwolić, by tyle łez popłynęło na próżno.

bohaterką jest małe dziecko, a nie zasłużona osoba. Treny pisano zwykle po śmierci ludzi wybitnych. Kochanowski poświęcił cały cykl małej, dwuipółletniej córce i własnemu ojcowskiemu bólowi, co było wtedy czymś niezwykłym.

do renesansu. Jan Kochanowski to najważniejszy poeta polskiego renesansu. Treny wydano w Krakowie w 1580 roku, wkrótce po śmierci Urszuli (1578 albo 1579).

IX i XI. W Trenie IX poeta traci wiarę w mądrość filozofów, a w Trenie XI pisze, że cnota to „fraszka”. Oba treny wyrażają zwątpienie w wartości, w które dotąd wierzył.

przynosi pocieszenie i zamyka cykl. Cykl prowadzi od rozpaczy (Tren I) przez pochwałę zmarłej i zwątpienie do pocieszenia, które przynosi sen w ostatnim trenie.

stoicką, czyli spokój mędrca wobec cierpienia. Stoicy uczyli, że mędrzec zachowuje spokój w szczęściu i nieszczęściu. Zwykle czyta się ten fragment jako spór ze stoikami: nawet Cyceron nie umiał tak żyć, a „Człowiek nie kamień”.