Matura z polskiego: lektury z arkuszy CKE i zadania

Z poglądem, że klasa robotnicza powinna pełnić przywódczą rolę w odnowie (odrodzeniu) społeczeństwa – np. przez rewolucję komunistyczną pod jej przewodnictwem.

Komuniści głosili, że to robotnicy odrodzą Polskę. Cezary zauważa, że skoro sami mówią o nędzy i zwyrodnieniu tej klasy, podważają własną tezę.

Źródło: CKE, Matura 2026 (poziom podstawowy), Zadanie 13.1 (arkusz MPOP-P1-100-2605).

Np. w utworze występuje Widzenie Księdza Piotra, któremu dane jest ujrzeć przyszłe losy Polski (lub: sen Ewy, który zmienia się w proroczą wizję).

Profetyczny znaczy proroczy. W Dziadach cz. III są sceny wizyjne zapowiadające przyszłość: ksiądz Piotr widzi Polskę jako ukrzyżowanego Chrystusa narodów i tajemniczego wskrzesiciela „czterdzieści i cztery”. Wystarczy wskazać jedną taką scenę i powiedzieć, co przepowiada.

Źródło: CKE, Matura 2024 (poziom podstawowy), Zadanie 11.1 (arkusz MPOP-P1-100-A-2405).

Tak. W obu tekstach mowa o bardzo trudnej sytuacji w odrodzonej Polsce: we fragmencie wszystko jest „znędzniałe”, a w Przedwiośniu Cezary Baryka po przyjeździe do Polski widzi nędzę – bosych chłopów brodzących w błocie (lub: w powieści komuniści dążą do rewolucji, co odpowiada „monstrualnej” walce o władzę).

Ojciec opowiadał Cezaremu o Polsce „szklanych domów”, a po przyjeździe chłopak zobaczył nędzę – np. bosych chłopów brodzących w błocie. To potwierdza ocenę z tekstu Na probostwie w Wyszkowie, że w odrodzonym kraju „wszystko popsute, obniżone, znędzniałe”. Za 2 punkty trzeba połączyć ocenę z fragmentu z konkretną sytuacją z powieści.

Źródło: CKE, Matura 2024 (poziom podstawowy), Zadanie 15 (arkusz MPOP-P1-100-A-2405).

Z fragmentu A wynika, że Polska powinna znosić cierpienie jak Chrystus. Natomiast z fragmentu B wynika, że Polska powołana była do czynnego oporu przeciwko złu.

Mickiewicz (mesjanizm) widzi Polskę jako Chrystusa narodów, który cierpi i umiera, by zbawić innych. Słowacki (winkelriedyzm) każe Polsce działać – jak szwajcarski bohater Winkelried rzucić się na włócznie wrogów i poświęcić się w walce za wolność ludów.

Źródło: CKE, Matura 2023 (poziom podstawowy), Zadanie 12.2 (arkusz MPOP-P1-100-2305).

Odpowiedź: A

Czarny Rycerz, symbol dawnej chwały, przychodzi do Poety, który marzy o wielkich czynach.

Źródło: CKE, Matura 2025 (poziom podstawowy), Zadanie 10.1 (arkusz MPOP-P1-100-A-2505).

Odpowiedź: PP

Porównania, jak „motyl na szpilce przybity”, pozwalają zobaczyć obraz, a przesadne obrazy, jak jastrząb spadający „jako gwiazda”, dodają mu ruchu.

Źródło: CKE, Matura 2024 (poziom podstawowy), Zadanie 11.2 (arkusz MPOP-P1-100-A-2405).

Odpowiedź: D

Cezary nie atakuje mówcy, nie grozi i nie powołuje się na autorytet. Wyciąga wniosek z przesłanek: jeśli klasa robotnicza jest wyniszczona nędzą i chorobami, to nie może być siłą, która odrodzi społeczeństwo – to rozumowanie logiczne.

Źródło: CKE, Matura 2026 (poziom podstawowy), Zadanie 13.2 (arkusz MPOP-P1-100-2605).

Np. złoty róg jest symbolem wezwania do walki narodowowyzwoleńczej / do powstania przeciwko zaborcom (lub: symbolem jedności narodowej, dzięki której Polacy mają szansę na zwycięską walkę o niepodległość).

Wernyhora daje Gospodarzowi złoty róg, którego dźwięk ma poderwać naród do powstania. Jasiek gubi róg, schylając się po czapkę z piórami – szansa na zryw zostaje zmarnowana, a zostaje tylko chocholi taniec.

Źródło: CKE, Matura 2024 (poziom podstawowy), Zadanie 14 (arkusz MPOP-P1-100-A-2405).

Np. nie jest adekwatna: Winston w Ministerstwie Prawdy usuwał i zmieniał dawne artykuły prasowe, by pasowały do aktualnego przekazu Partii – urząd fałszował rzeczywistość. (Klucz uznaje też „tak”: to Partia/Wielki Brat decydował, co jest prawdą.)

Ministerstwo Prawdy zajmowało się propagandą i przepisywaniem historii, czyli kłamstwem – to przykład nowomowy, w której nazwy oznaczają coś odwrotnego. Odpowiedź „tak” też jest możliwa, jeśli wykażesz, że w Oceanii „prawdą” było to, co ogłosiła Partia.

Źródło: CKE, Matura 2026 (poziom podstawowy), Zadanie 16 (arkusz MPOP-P1-100-2605).