Zdążyć przed Panem Bogiem – quiz i test

ich śmierć nie była mniej godna niż śmierć w walce. Edelman uważa, że spokojne pójście do wagonów było trudniejsze niż walka. Nie zgadza się, by śmierć bez broni uznawać za mniej wartościową.

o tym, w jaki sposób zginą. Powstańcy wiedzieli, że nie wygrają. Według Edelmana chodziło im o to, jak zginą, a nie o zwycięstwo.

jako goniec szpitala stał przy bramie Umschlagplatzu. Edelman pracował jako goniec szpitala i dzięki temu mógł przebywać przy bramie Umschlagplatzu. Codziennie patrzył, jak tłum idzie do wagonów.

około 400 tysięcy. To szacunek samego Edelmana, a nie dokładne wyliczenie. Historycy szacują liczbę wywiezionych w czasie wielkiej akcji na około 250–300 tysięcy.

dogoniła kolumnę i poszła z matką do wagonu. Pola mogła próbować ratować się po aryjskiej stronie, a jednak dołączyła do matki. Edelman pyta, kto dziś o niej pamięta, i stawia ją obok znanych bohaterów.

podała chorym dzieciom truciznę. Lekarka podała chorym dzieciom truciznę w ostatnim dniu wywózek, żeby oszczędzić im drogi do wagonów i śmierci w komorze gazowej. To jeden z najtrudniejszych wyborów, o których mówi Edelman.

że jego samobójstwo było prywatne, bez wezwania do walki. Czerniaków odebrał sobie życie na początku wielkiej akcji. Edelman ma mu za złe, że nie zrobił ze swojej śmierci publicznego wezwania do oporu.

w szopach szczotkarzy. W czasie powstania Edelman dowodził kilkoma grupami bojowymi na terenie szopów szczotkarzy, w okolicy ulic Świętojerskiej i Franciszkańskiej.

otoczeni bojowcy ŻOB odebrali sobie życie. Gdy 8 maja 1943 roku Niemcy otoczyli bunkier dowództwa ŻOB, wielu bojowców odebrało sobie życie, by nie wpaść w ręce wroga.

kanałami na aryjską stronę. W maju 1943 roku Edelman z grupą bojowców przeszedł kanałami na aryjską stronę.

około 220. Edelman w rozmowie z Krall upiera się przy tej liczbie, choć inni podawali większą. Liczba ta pokazuje, jak niewielka była ŻOB wobec niemieckiego wojska.

żółte. Co roku w rocznicę powstania ktoś anonimowo przysyła Edelmanowi bukiet żółtych kwiatów. Do żółtego koloru pamięci nawiązuje dziś akcja Żonkile Muzeum POLIN.

operacje serca w czasie ostrego zawału. Operowano chorych w ostrym stanie zawału, co było wtedy w Polsce metodą pionierską. Edelman jako kardiolog współtworzył ją z profesorem Mollem.

był prezesem Judenratu. Czerniaków stał na czele Rady Żydowskiej powołanej przez Niemców. Musiał wykonywać ich rozkazy, co stawiało go w tragicznym położeniu.

komendantem Żydowskiej Organizacji Bojowej. Anielewicz stał na czele ŻOB w czasie powstania i zginął w maju 1943 roku. Edelman opowiada o nim jak o młodym, ambitnym człowieku.

wywózek z Umschlagplatzu. W czasie wielkiej akcji Anielewicz przebywał poza Warszawą, więc nie oglądał wywózek. Edelman uważa, że to wpłynęło na jego sposób myślenia.

dziewczyną Mordechaja Anielewicza. Mira Fuchrer, działaczka Haszomer Hacair, była partnerką Anielewicza. Zginęła razem z nim w maju 1943 roku.

zasłonił sobą karabin maszynowy, ratując towarzyszy. Klepfisz zginął na początku powstania, zasłaniając własnym ciałem niemiecki karabin, by inni mogli się przedrzeć. Pośmiertnie odznaczono go krzyżem Virtuti Militari.

profesorem, pionierem kardiochirurgii. Moll był wybitnym kardiochirurgiem i kierował kliniką, z którą współpracował Edelman. Na nim spoczywał ciężar decyzji o najtrudniejszych zabiegach.

w Łodzi. Po wojnie Edelman osiadł w Łodzi, ukończył tam medycynę i został kardiologiem. Tam toczy się współczesna część rozmowy.

do Bundu. Edelman był działaczem Bundu, żydowskiej partii socjalistycznej. Należało do niej także wielu bojowców ŻOB.

był przedstawicielem ŻOB po aryjskiej stronie. Wilner utrzymywał kontakty ŻOB z polskim podziemiem i zdobywał broń. Aresztowany i torturowany, nikogo nie wydał, a potem wrócił do getta.

żołnierzem AK zajmującym się sprawami żydowskimi. Woliński kierował w Komendzie Głównej AK referatem do spraw żydowskich i pośredniczył w kontaktach z ŻOB. Edelman wspomina go wśród ludzi z aryjskiej strony.

reportaż, czyli literatura faktu. Hanna Krall pisze o prawdziwych wydarzeniach i prawdziwych ludziach, bez fikcji. Dlatego utwór zalicza się do reportażu i literatury faktu.

na rozmowie autorki z Markiem Edelmanem. Książka powstała z rozmów Krall z Edelmanem w latach 70. Wspomnienia rozmówcy przeplatają się z pytaniami i uwagami reporterki.

w odcinkach w miesięczniku Odra. Tekst drukowano w odcinkach w miesięczniku Odra w 1976 roku, a rok później wyszedł jako książka.

przeplata getto z lat wojny i klinikę z lat 70.. Utwór nie zachowuje chronologii. Wspomnienia z getta mieszają się z opisami pracy Edelmana w klinice kardiologicznej, a oba plany komentują się nawzajem.

osłaniania płomienia świecy, którą Bóg chce zgasić. Edelman przedstawia pracę lekarza jako wyścig z Bogiem o płomień świecy, czyli o życie chorego. Z tego obrazu wywodzi się tytuł książki.

rzeczowo i bez patosu, odbierając mu legendę. Edelman mówi oszczędnie i nie heroizuje powstania. Nie chce opowiadać o nim tak, jak oczekuje się od bohatera.

w lipcu 1942 roku. Wielka akcja ruszyła 22 lipca 1942 roku i trwała do września. Edelman wraca w rozmowie do tych tygodni.

do obozu zagłady w Treblince. Wagony z Umschlagplatzu jechały do Treblinki, gdzie ludzi mordowano. Dlatego ten plac jest w książce miejscem ostatniej drogi.

19 kwietnia 1943 roku. Niemcy wkroczyli do getta 19 kwietnia 1943 roku, by je zlikwidować, i spotkali się ze zbrojnym oporem. To główne wydarzenie wspomnień Edelmana.

relacją Edelmana o walce w getcie z 1945 roku. To krótka relacja o powstaniu, którą Edelman spisał i wydał zaraz po wojnie, w 1945 roku. Potem przez trzydzieści lat publicznie milczał o getcie, aż do rozmów z Krall.

generał SS Jürgen Stroop. Stroop kierował likwidacją getta. W raporcie dla Himmlera ogłosił, że dzielnica żydowska w Warszawie już nie istnieje.