Stefan Żeromski
Lektura „Przedwiośnie” w jednym zdaniu
Cezary Baryka przyjeżdża z rewolucyjnego Baku do Polski, w której ojciec obiecywał mu szklane domy, i szukając drogi między dworem, Warszawą a komunistami, staje na czele robotniczej manifestacji.
10 części · 7 min czytania
Wybierz długość. W wersji szczegółowej zaznaczaj, co już przeczytane.
Posłuchaj streszczenia
Dalsze części są schowane, żeby nie zdradzić fabuły. Odsłonisz je jednym kliknięciem.
Cezary Baryka przyjeżdża z rewolucyjnego Baku do Polski, w której ojciec obiecywał mu szklane domy, i szukając drogi między dworem, Warszawą a komunistami, staje na czele robotniczej manifestacji.
„Nie zapomnij krzywdy mojej, woźnico młody! Przypatrz się dobrze zbrodni ludzkiej! Strzeż się! Pamiętaj!”zamordowana Ormianka (w wyobraźni Cezarego)
„W Warszawie idź do jednego człowieka, który się nazywa Szymon Gajowiec.”Seweryn Baryka
„To jest nie człowiek. To istny burżuj. Byk z wąsami.”Cezary Baryka (o Barwickim)
„Tylko przetrzymać do najprędszego końca tę „niepodległość”, a wtedy jeszcze swobodniej pooddycham na świecie!”Antoni Lulek
„Nie! Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei!”Cezary Baryka
„Był pierwszy dzień przedwiośnia.”narrator
20 punktów
W kolejności fabuły, w formie, jakiej wymaga szkoła. Skopiuj albo wydrukuj ze ściągą.
Na sprawdzian i wypracowanie
Sceny, o które najczęściej pytają nauczyciele i które warto przywołać w wypracowaniu.
Część III
Cezary zasypuje ziemią zwłoki ofiar rzezi i dostrzega wśród żebraków obłąkanego chłopa, który śpiewa jedno słowo. Rozpoznaje w nim ojca, który długo go szukał. Spotykają się potajemnie za parkanem, w smrodzie latryny i trupów.
„Czaruś — Czaruś — Czaruś…”Seweryn Baryka
Dlaczego ważna: To moment, w którym Cezary po śmierci matki odzyskuje bliskiego człowieka i dostaje drogę do Polski.
W streszczeniu →Część IV
W zimnym wagonie Seweryn opowiada o genialnym Baryce, który z piasku robi szklane domy, szkoły i kościoły, a Wisłę ujmuje w szklane koryto. Cezary drwi, że to cywilizacja krucha i idąca „sposobem cokolwiek fajerwerkowym”. Obaj kłócą się o rewolucję.
„Rewolucją istotną i jedyną jest wynalazek.”Seweryn Baryka
Dlaczego ważna: Scena tworzy tytułową utopię i miarę, którą Cezary potem przykłada do prawdziwej Polski.
W streszczeniu →Część IV
Po przekroczeniu granicy Cezary idzie do polsko-żydowskiego miasteczka. Zamiast domów ze szkła widzi błoto, rynsztoki i rudery, a nad rzeką tańczą bose dzieci. Zaczyna się dla niego przedwiośnie w Polsce.
„Gdzież są twoje szklane domy?”Cezary Baryka (w myślach)
Dlaczego ważna: Zderzenie utopii z rzeczywistością jest początkiem rozczarowania, które prowadzi bohatera do dalszych poszukiwań.
W streszczeniu →Część VI
Na pikniku dla inwalidów wojennych Cezary tańczy z Karoliną i Laurą, a Wanda gra na fortepianie. Laura szepcze mu w tańcu wyznania miłosne, choć na sali jest jej narzeczony. Karolina widzi, jak Cezary i Laura wymykają się z sali.
„Kocham cię na śmierć, śliczny Czarusiu!”Laura Kościeniecka
Dlaczego ważna: Bal skupia cały węzeł uczuć i zazdrości, który skończy się śmiercią Karoliny.
W streszczeniu →Część VII
Barwicki czeka w nocy w bibliotece i bije Cezarego szpicrutą. Cezary wyrywa mu szpicrutę i bije go, a gdy Laura zasłania narzeczonego, smaga ją po twarzy. Potem wypada w pole i wyje z rozpaczy.
„Chciałem wam, mili, poprawni narzeczeni, dać moje błogosławieństwo na nowe, zyskowne gospodarstwo.”Cezary Baryka
Dlaczego ważna: Jednym ciosem Cezary traci Laurę i dwór oraz pokazuje, że nie panuje nad swoimi gwałtownymi odruchami.
W streszczeniu →Część IX
Po zebraniu komunistów Cezary atakuje Gajowca, że państwo nie ma wielkiej idei ani odwagi zrobić reformy rolnej. Gajowiec odpowiada, że musi najpierw bronić granic i zdobyć pieniądze. Żaden z nich nie przekonuje drugiego.
„Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei!”Cezary Baryka
Dlaczego ważna: Scena zestawia dwa pomysły na Polskę: praca organiczna i wielki czyn.
W streszczeniu →Część X
W pierwszy dzień przedwiośnia robotnicy idą pod Belweder, a Cezary w żołnierskim lejbiku maszeruje z Lulkiem w pierwszym szeregu. Gdy żołnierze zagradzają ulicę, wychodzi przed tłum i prowadzi go na szary mur piechoty.
„Baryka wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie, wprost na ten szary mur żołnierzy — na czele zbiedzonego tłumu.”narrator
Dlaczego ważna: Zakończenie jest otwarte i zostawia czytelnikowi pytanie, czy Cezary wybiera rewolucję, czy tylko rzuca się w kolejną skrajność.
W streszczeniu →Mapa postaci
Kliknij postać, a w streszczeniu podświetlą się części, w których się pojawia.
Najczęstsze pomyłki
Tu uczniowie mylą się najczęściej, także na sprawdzianach. Każdą rzecz sprawdziliśmy w tekście utworu.
MitSzklane domy naprawdę stoją w Polsce, a Cezary je ogląda.
NaprawdęO szklanych domach opowiada tylko ojciec w wagonie. W Polsce Cezary widzi błoto, rudery i nędzę wsi, a w Odolanach powtarza tylko ironicznie: „Szklane domy…”.
MitOjciec Cezarego zginął na wojnie albo umarł w Baku.
NaprawdęSeweryn wraca z legionów polskich i Cezary odnajduje go w Baku przy masowej mogile. Umiera dopiero w pociągu przed granicą i zostaje pochowany przy kościele w miasteczku.
MitCezary od początku do końca jest komunistą i walczy po stronie bolszewików.
NaprawdęW Baku zachwyca się rewolucją, ale w 1920 r. idzie do polskiego wojska i ratuje Hipolita. Później krytykuje komunistów na zebraniu w „Polexie”, a na końcu mimo to idzie w ich pochodzie – zakończenie zostaje otwarte.
MitKarolina popełniła samobójstwo albo otruła ją Laura.
NaprawdęKsiądz Anastazy po jej spowiedzi mówi, że to nie samobójczyni, lecz ofiara. Sekcja wykazuje strychninę, podejrzana Wanda zostaje wypuszczona z braku dowodów, a powieść nie wskazuje, kto wsypał truciznę.
Części: VII
MitW Leńcu Cezary pierwszy atakuje Barwickiego i bije tylko jego.
NaprawdęNajpierw Barwicki bije Cezarego szpicrutą w ciemności. Cezary wyrywa mu szpicrutę, bije rywala, a na końcu smaga Laurę, która zasłania narzeczonego. Laura każe mu odejść i wkrótce wychodzi za Barwickiego.
Części: VII
MitLaura wyszła za Barwickiego, bo go kochała.
NaprawdęW Ogrodzie Saskim Laura mówi, że po bójce musiała wziąć ślub, żeby ratować opinię, i że kocha Cezarego. Zostaje przy mężu, bo dała mu słowo honoru.
MitPowieść kończy się klęską albo zwycięstwem rewolucji.
NaprawdęOstatnia scena urywa się, gdy Cezary prowadzi tłum robotników na szereg żołnierzy pod Belwederem. Czytelnik nie dowiaduje się, co się dalej stanie.
Części: X
4 tematy
Teza, którą możesz przyjąć, i argumenty z konkretnych wydarzeń. Rozwiń temat i skopiuj do notatek.
TezaSzklane domy to marzenie o Polsce zbudowanej na pracy i wynalazkach, które pozwala ocenić nędzną rzeczywistość.
Seweryn w wagonie przedstawia wizję ludzi, którzy dzięki wynalazkowi żyją zdrowo i czysto, i uważa wynalazek za prawdziwą rewolucję.
IV„Rewolucją istotną i jedyną jest wynalazek.”
Po przekroczeniu granicy Cezary widzi błoto i rudery, więc przeżywa pierwsze rozczarowanie.
IV„Gdzież są twoje szklane domy?”
Na Chłodku poznaje komorników, którzy żyją w nędzy, i woła w myślach, żeby zbuntowali się przeciw losowi, co pokazuje, jak daleko im do ojcowskiej wizji.
VII„Zbuntujcież się, chłopy potężne, przeciwko swojemu sobaczemu losowi!”
TezaRewolucja budzi w powieści nadzieję na sprawiedliwość, ale pokazana jest przede wszystkim jako przemoc, głód i nowa władza.
W Baku Cezary z ideowego zapału wskazuje władzom skarb ojca, a rodzina popada w nędzę, w której wkrótce umiera matka.
II„Dość tego życia na koszt ludu!”
Podczas rzezi w Baku Cezary widzi, że do okrucieństwa zdolni są wszyscy, a nie tylko rewolucjoniści.
III„Okazało się naocznie, że nie tylko rewolucjoniści, lecz i wszyscy inni mają w sobie żyłkę do rzezi.”
Seweryn z własnych podróży po Rosji wyciąga wniosek, że nowa władza buduje się na zbrodni.
IV„W Moskwie — mówił — cuchnie zbrodnią.”
TezaPowieść zestawia postawę Gajowca, który wierzy w mozolną pracę, z postawą Lulka, który chce rozbicia państwa, i z żądaniem Cezarego, by dać Polsce wielki cel.
Gajowiec uczy się od swoich nauczycieli, ale mówi, że dziś trzeba stawiać na pracę i realizm, a nie na marzenia.
VIII„To dopiero przedwiośnie nasze.”
Narrator przedstawia Lulka jako człowieka, który nienawidzi nowego państwa i z radością czeka na jego upadek.
VIII„Tylko przetrzymać do najprędszego końca tę „niepodległość”, a wtedy jeszcze swobodniej pooddycham na świecie!”
Cezary żąda od Gajowca reformy rolnej i wielkiej idei, bo uważa, że spokojna praca nie wystarczy.
IX„Polsce trzeba na gwałt wielkiej idei!”
TezaCezary traci rodziców, nie ma własnego domu i ciągle szuka sensu, dlatego chwyta się kolejnych idei i ludzi.
Po śmierci matki zostaje sam w obcym mieście i szuka oparcia w rewolucji.
II„Tak to Cezary Baryka sam jeden został na świecie.”
Przy ojcu czuje się rozdarty między Rosją a Polską, między ojcem a własnymi poglądami.
IV„Cezary był tu i tam, w Rosji i w Polsce, był z ojcem i przeciwko niemu.”
Na końcu powieści Cezary, odepchnięty przez Laurę i niezgodny z Gajowcem, staje na czele manifestacji, choć nie wiadomo, czy z przekonania.
XZanim pójdziesz na sprawdzian
Widzisz tylko tytuły. Przypomnij sobie, co się dzieje, odsłoń i oceń się uczciwie. To najszybszy sposób, żeby treść została w głowie.
11 haseł
Trudne słowa ze streszczenia. W tekście są podkreślone: dotknij, żeby zobaczyć wyjaśnienie.
Dalej
Cytaty
Osobne gry z cytatami: rozpoznaj mówiącego albo wskaż, skąd pochodzi cytat. Wyniki zostają tylko w Twojej przeglądarce.
W liczbach
Pytania i odpowiedzi
W 5 punktach: Cezary Baryka dorasta w zamożnej polskiej rodzinie w Baku, a gdy ojciec idzie na wojnę i w mieście wybucha rewolucja, chłopak ulega komunistycznym hasłom, traci majątek i matkę. Po rzezi Ormian w 1918 r. odnajduje ojca Seweryna i razem uciekają przez Rosję do Polski, a w drodze Seweryn opowiada mu o szklanych domach, które rzekomo już tam stoją. Ojciec umiera w drodze, a Cezary zamiast szklanych domów widzi w Polsce nędzę, w Warszawie zaczyna studia, a w wojnie 1920 r. ratuje przyjaciela Hipolita Wielosławskiego. W Nawłoci całuje się z zakochaną w nim Karoliną i wdaje się w romans z Laurą Kościeniecką, narzeczoną Barwickiego; Karolina umiera otruta, a po bójce w Leńcu Cezary chowa się na Chłodku i poznaje nędzę komorników. W Warszawie Cezary waha się między Gajowcem, który wierzy w mozolną pracę nad państwem, a Lulkiem i komunistami, a po rozstaniu z Laurą staje na czele robotniczej manifestacji idącej pod Belweder.
Wersja krótka ma 5 punktów i zajmuje około 45 sekund czytania. Wersja szczegółowa omawia 10 części po kilka zdań każda i zajmuje około 7 minut.
Plan wydarzeń ma 20 punktów, a każdy jest przypisany do części, w której się dzieje. Zaczyna się od: Barykowie żyją dostatnio w Baku; ojciec idzie na wojnę, a Cezary zostaje z matką. Kończy się na: Cezary idzie na czele robotniczego marszu na Belweder.
Najważniejsze sceny to: Spotkanie z ojcem przy zbiorowej mogile, Opowieść o szklanych domach, Miasteczko zamiast szklanych domów, Piknik w Odolanach oraz 3 kolejne sceny. Przy każdej wyjaśniamy, co się dzieje i po co ta scena jest w utworze.
Częsty mit: Szklane domy naprawdę stoją w Polsce, a Cezary je ogląda. Fakt: O szklanych domach opowiada tylko ojciec w wagonie. W Polsce Cezary widzi błoto, rudery i nędzę wsi, a w Odolanach powtarza tylko ironicznie: „Szklane domy…”. W streszczeniu jest 7 takich pułapek.
Słowniczek ma 11 haseł: szklane domy, przedwiośnie, Baku, rzeź Ormian, Nawłoć, Chłodek oraz 5 kolejnych haseł.
Do tematu „Czy szklane domy są symbolem utopii?” pasuje teza: Szklane domy to marzenie o Polsce zbudowanej na pracy i wynalazkach, które pozwala ocenić nędzną rzeczywistość. Przy tezie są argumenty z numerem części, w której znajdziesz potwierdzenie.
Tak. Nagranie ma 12:11 min i jest czytane syntetycznym głosem, a czytane zdanie jest podświetlane.
Rozwiąż quiz: 54 pytania z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. W wersji szczegółowej możesz też zaznaczać przeczytane części, a postęp zapamiętuje przeglądarka na tym urządzeniu.
Quiz z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi, a potem test do druku.
Treści QuizyBingo przygotowuje redakcja, przy niewielkiej pomocy AI. Jak powstają pytania
Lektury według etapu
Odkrywaj
