Dziady cz. II – quiz i test

w kaplicy przy cmentarzu. Już pierwsze didaskalia mówią: kaplica, wieczór. Według przedmowy lud święcił dziady tajemnie w kaplicach lub pustych domach niedaleko cmentarza.

garść kądzieli. Guślarz każe podać „garść kądzieli” i ją zapala. Lekki, szybko gasnący płomyk pasuje do duchów lekkich, które w życiu tylko krótko „Zabłysnęli i spłonęli”.

do swojej mamy. Didaskalia mówią, że Aniołek mówi „do jednej z wieśniaczek”. Józio woła: „Cóż to, mamo, nie znasz Józia?”. Dzieci przylatują do matki, która przyszła na obrzęd.

na nudę i trwogę. Józio mówi, że w raju „Dręczy nas nuda i trwoga”, bo droga do nieba jest dla nich zamknięta. Raj dzieci to nie jest jeszcze pełne zbawienie.

o dwa ziarna gorczycy. Dzieci odrzucają słodycze i mszę: „Prosim gorczycy dwa ziarna”. Gorczyca jest gorzka, a one za życia nie zaznały żadnej goryczy.

o północy. Guślarz ogłasza: „Już straszna północ przybywa”, Starzec zapala kocioł wódki i wtedy za oknem zjawia się Widmo pana. Duchy ciężkie przychodzą w najstraszniejszej porze nocy.

o wodę i dwa ziarnka pszenicy. Widmo woła: „Gdyby mała wody miarka!” i „Choćby dwa pszenicy ziarka!”. Pan, który głodził ludzi, sam cierpi wieczny głód i pragnienie.

pójść od razu do piekła. Na pytanie o niebo Widmo odpowiada: „Stokroć wolę pójść do piekła”. Gorsze od piekła jest dla niego błąkanie się po ziemi w głodzie.

przywiązano go do sochy i zbito łozą. Kruk opowiada, że po trzech dniach głodu otrząsnął kilka jabłek. Pan kazał go przywiązać „do sochy” i zbić „dziesięć pęków łozy”.

zamarzła z dzieckiem na drodze. W Wigilię prosiła pana o pomoc. Hajduk na rozkaz pana wyrzucił ją z dzieckiem na śnieg i oboje zamarzli: „Zmarzłam z dziecięciem na drodze”.

żeby młodzieńcy chwycili ją za ręce. Zosia mówi: „Niechaj podbiegną młodzieńce, / Niech mię pochwycą za ręce, / Niechaj przyciągną do ziemi”. Chce choć raz dotknąć ziemskiego życia.

jeszcze dwa lata będzie latać z wiatrem. Guślarz widzi przyszłe wyroki: Zosia musi „Latać z wiatrem przez dwa roki”, a potem „staniesz za niebieskim progiem”. Jej kara jest więc czasowa.

pąsową pręgę od piersi do nóg. Guślarz opisuje: „Jaka to pąsowa pręga” i że „Od piersi aż do nóg sięga”. Widmo pokazuje ręką na serce, ale nic nie mówi. Znak często odczytuje się jako ślad rany i śmierci z miłości, ale tekst tego nie rozstrzyga.

stoi nieruchomo i nie znika. Ani przekleństwo, ani kropidło, ani stuła i gromnica nie działają. Widmo stoi „Jak kamień pośród cmentarza”. To jedyny duch, którego obrzęd nie odpędza.

Widmo idzie za Pasterką, którą wyprowadzają. Na końcu Guślarz woła: „Gdzie my z nią, on za nią wszędzie…” i powtarza „Co to będzie, co to będzie?”. Zakończenie jest otwarte i tajemnicze.

prowadzi obrzęd i przyzywa duchy. Guślarz kieruje całym obrzędem: wydaje polecenia, wzywa duchy i pyta, czego potrzebują. Według przedmowy dawniej przewodził uczcie kozła i był zarazem kapłanem i poetą.

Starzec, pierwszy z chóru. Lista osób mówi: „Starzec pierwszy z chóru”. Wykonuje polecenia Guślarza, np. zapala wódkę: „Buchnęło, zawrzało / I zgasło.”

stroiła lalki. Józio wspomina, że jego pracą było zrywać kwiatki dla Rozalki, „A jej praca stroić lalki”. Rodzeństwo żyło w zabawie i pieszczotach.

panem tej wioski. Widmo mówi: „Ja nieboszczyk pan wasz, dzieci! / Wszak to moja była wioska.” Zgromadzeni chłopi to jego dawni poddani.

chłopami, poddanymi złego pana. Chór ptaków nocnych mówi do pana: „Niegdyś, panku, sługi twoje. / Któreś ty pomorzył głodem”. Teraz krzywdzeni mszczą się na krzywdzicielu.

wyśmiewała ich zaloty. W piosence Zosia wyśmiewa Olesia i jego gołąbki, a z Józia i Antosia „Śmieje się pierzchliwie Zosia”. Nikogo nie pokochała.

za to, że żyła tylko dla siebie. Zosia mówi: „Żyłam na świecie; lecz, ach! nie dla świata!” i „Lecz żadnego nie kochałam.” Była piękna i beztroska, ale obojętna na ludzi.

patrzy jej w oczy i staje przy niej. Widmo „stanęło tuż przy boku” Pasterki i „Utopił całkiem w jej oku” wzrok. Pasterka nosi żałobę, choć „mąż i rodzina zdrowa”, i uśmiecha się do zjawy. Badacze widzą tu zapowiedź Gustawa z cz. IV.

Józio. To prawda moralna duchów lekkich. Józio wyjaśnia, że życie bez cierpienia nie daje prawa do pełnego szczęścia w niebie.

„Temu człowiek nic nie pomoże.”. Widmo przyznaje: „Sprawiedliwe zrządzenia boże!”. Pan był okrutny dla ludzi, więc teraz ludzie nie mogą mu pomóc.

duchów pośrednich. Tę prawdę wypowiada Zosia, duch pośredni. Kto żył obok ludzi i nie przeżył miłości, ten nie może od razu iść do nieba.

zły pan. Kruk opowiada, że pan „gniewny zawoła” te słowa i kazał go publicznie zbić. Kara miała zastraszyć całą wieś.

„Nie znałeś litości, panie!”. Obie opowieści kończą się słowami „Nie znałeś litości, panie!”, a chór ptaków odpowiada: „I my nie znajmy litości!”. Za okrucieństwo pan dostaje okrucieństwo.

„A kysz, a kysz!”. Każde pożegnanie ducha kończy się krzyżem i słowami „A kysz, a kysz!”. Pozostałe zwroty Guślarz mówi tylko raz, do jednego ducha.

obrzędem ku czci zmarłych przodków. Przedmowa wyjaśnia, że dziady to uroczystość ludu Litwy, Prus i Kurlandii „na pamiątkę dziadów, czyli w ogólności zmarłych przodków”, sięgająca czasów pogańskich.

zwyczaje pogańskie i wiara chrześcijańska. Mickiewicz pisze, że w dziadach „obrzędy pogańskie pomieszane są z wyobrażeniami religii chrześcijańskiej”. Guślarz wzywa duchy, ale odpędza je krzyżem i słowami „W imię Ojca, Syna, Ducha”.

lekkie, ciężkie, pośrednie. Najpierw przylatują dzieci (duchy lekkie), o północy Widmo pana (ciężkie), a na końcu Zosia (pośrednie). Na samym końcu zjawia się jeszcze milczące Widmo.

z ludowej, gminnej poezji. Przedmowa mówi, że śpiewy, gusła i inkantacje są „wiernie, a niekiedy dosłownie z gminnej poezji wzięte”. Ludowość to ważna cecha romantyzmu.

istnieją rzeczy, których nie wyjaśni rozum filozofów. Motto w przekładzie brzmi: „Są dziwy w niebie i na ziemi, o których / ani śniło się waszym filozofom.” Romantycy stawiali wiarę i uczucie obok rozumu.

ludową fantastykę i nastrój grozy. Jak w balladzie są tu ludowe wierzenia, duchy, noc i groza, a także powtarzany refren chóru „Ciemno wszędzie, głucho wszędzie”.

łączenie liryki, epiki i dramatu. Utwór ma formę dramatu, ale są w nim pieśni (liryka) i opowieści Kruka i Sowy (epika). To synkretyzm rodzajowy, typowy dla romantyzmu.