Król Edyp – quiz i test

z zarazą, która zabija ludzi, bydło i zboże. Już w prologu błagalnicy opisują mór: giną ludzie, stada i plony. Zaraza uruchamia całe śledztwo Edypa.

Kreona. Edyp mówi, że posłał do pytyjskiej wyroczni syna Menojka, swojego krewnego. Kreon wraca w wieńcu z wawrzynu.

ukarać zabójcę Lajosa. Wyrocznia Febusa nakazuje zbrodnię na Lajosie pomścić śmiercią albo wygnaniem sprawców. Od tego zaczyna się śledztwo.

klątwę: nikt nie może go przyjąć ani z nim mówić. W pierwszym epejsodionie Edyp przeklina sprawcę i zakazuje go przyjmować. Nie wie, że wydaje wyrok na samego siebie.

bo prawda przyniesie nieszczęście Edypowi. Wróżbita żałuje, że przyszedł, bo jego wiedza tylko szkodzi. Mówi dopiero, gdy Edyp zaczyna go oskarżać.

o spisek z wróżbitą, by przejąć władzę. Edyp uważa, że Kreon podstawił Tejrezjasza, żeby zrzucić go z tronu. Jego podejrzliwość i gniew rosną.

Jokasta. W drugim epejsodionie z pałacu wychodzi Jokasta i zawstydza obu, że kłócą się, gdy miasto choruje. Razem z chórem ratuje Kreona przed wyrokiem.

mówi o wróżbie dla Lajosa, która miała się nie spełnić. Jokasta opowiada, że Lajos miał zginąć z ręki syna, a zabili go obcy zbóje. Chce uspokoić męża, a daje mu pierwszy ślad.

że Lajos zginął tam, gdzie spotykają się trzy drogi. Edyp pamięta, że sam zabił starca na rozstajach w Focydzie. Dopytuje o wygląd Lajosa i liczbę jego ludzi.

na uczcie pijany mężczyzna nazwał go podrzutkiem. Edyp opowiada Jokaście, że słowa pijanego biesiadnika nie dawały mu spokoju. Dlatego poszedł do Delf.

bał się, że zabije ojca i poślubi matkę. Apollo przepowiedział mu ojcobójstwo i ślub z matką. Edyp uciekł od ludzi, których uważał za rodziców, i w ten sposób szedł prosto ku przepowiedni.

Polybos umarł, a Koryntianie chcą Edypa na króla. Nowina najpierw cieszy Edypa i Jokastę, bo Polybos zmarł ze starości. Wydaje się, że wyrocznia zawiodła.

sam dostał niemowlę od pasterza Lajosa. Posłaniec był kiedyś pastuchem na Kiteronie. Dostał dziecko od sługi Lajosa, zdjął mu pęta ze stóp i oddał bezdzietnemu Polybosowi.

myśli, że wstydzi się jego niskiego rodu. Edyp sądzi, że dumna królowa boi się, iż okaże się synem niewolnika. Nazywa siebie synem losu. To przykład ironii tragicznej.

grozi mu chłostą i każe związać mu ręce. Sługa wykręca się od odpowiedzi, więc Edyp grozi mu batem i każe go spętać. Wtedy pasterz przyznaje, że oddał dziecko.

zabić je. Pasterz mówi, że matka bała się wróżby o ojcobójstwie. Z litości oddał dziecko pastuchowi z Koryntu i tak przepowiednia mogła się spełnić.

złotymi sprzączkami z szaty Jokasty. Posłaniec domowy opowiada, że Edyp znalazł Jokastę martwą, wyrwał z jej szaty złote sprzączki i wbił je sobie w oczy.

o wygnanie z kraju, z dala od ludzi. Edyp prosi: wyrzuć mnie z tej krainy, tam gdzie nie spotkam ludzi. Chce odejść w góry Kiteronu, a Kreon odpowiada, że najpierw zapyta boga.

bratem. Edyp nazywa Kreona synem Menojka i bratem swojej żony. Dlatego Kreon pyta w kłótni, czy nie jest trzecim, równym królowi i królowej.

nie urąga mu i nie wypomina dawnych win. Kreon mówi wprost, że nie przyszedł urągać ani gromić Edypa za dawne winy. Każe go tylko szybko wprowadzić do domu, by nie wystawiać go na widok.

ma wpływy i zaszczyty bez ciężaru władzy. Kreon mówi, że rozsądny człowiek nie zamieni spokojnego życia przy władzy na królewskie troski. Radzi sprawdzić jego słowa w Delfach.

sługą Lajosa, który przeżył napad na króla. To ten sam niewolnik Lajosa, który uszedł z życiem z rozstajów i poprosił Jokastę, by wysłała go na wieś. Jako jedyny zna całą prawdę.

upór w szukaniu prawdy i porywczy gniew. Często wskazuje się, że Edyp nie słucha próśb Tejrezjasza, Jokasty ani pasterza. Chce wiedzieć wszystko, a w gniewie oskarża niewinnych.

Kapłan Zeusa. Stary kapłan przypomina, że Edyp kiedyś uwolnił miasto od Sfinksa, i prosi go o ratunek przed zarazą.

córki Antygonę i Ismenę. Edyp prosi, by mógł objąć córki, i opłakuje ich przyszłość. O synach tylko wspomina, bez imion; imiona Eteoklesa i Polinejkesa zna mit, a wstęp Morawskiego wymienia ich jako dzieci Edypa i Jokasty.

Jokasta. Jokasta już rozumie prawdę i próbuje powstrzymać śledztwo. Zaraz potem wybiega z rozpaczą.

chór. To początek czwartego stasimonu, tuż po odkryciu prawdy. Chór mówi o kruchości ludzkiego szczęścia.

dziś Edyp pozna swój ród i zostanie zgubiony. Tejrezjasz mówi zagadką: w jednym dniu Edyp dowie się, kto go urodził, i straci wszystko. Akcja tragedii trwa właśnie jeden dzień.

Sofokles. Sofokles to ateński tragik z V wieku p.n.e., autor m.in. „Antygony”. „Król Edyp” powstał prawdopodobnie ok. 429–425 r. p.n.e.

stasimon. Tragedia ma stałą budowę: prolog, parodos, epejsodiony przedzielone stasimonami i exodos. W tekście Morawskiego te nazwy stoją nad częściami.

Edyp drwi ze ślepoty wróżbity, sam nie widząc prawdy. Ironia tragiczna to sytuacja, gdy widz wie więcej niż bohater. Edyp wyśmiewa ślepca, choć to on jest ślepy na prawdę o sobie.

popełnia zbrodnie nieświadomie, uciekając przed losem. Edyp nie wiedział, kogo zabija i kogo poślubia, a jednak złamał najświętsze prawa. Według częstej interpretacji jest winny i niewinny zarazem.

oczyszczeniem widza przez litość i trwogę. Arystoteles w „Poetyce” wyjaśnia, że tragedia przez litość i trwogę prowadzi do oczyszczenia tych uczuć. „Króla Edypa” podaje tam jako wzorcowy przykład.

Labdaka. Edyp nazywa Lajosa synem Labdaka i Labdakidą. Według mitu nad rodem Labdakidów ciąży klątwa, która dotyka kolejne pokolenia.

człowiek. Według mitu Sfinks pytał o istotę, która rano chodzi na czterech nogach, w południe na dwóch, a wieczorem na trzech. Treść zagadki podaje wstęp Morawskiego, nie sama tragedia; Edyp mówi tylko, że pokonał potwora rozumem.

zbrodnie zdarzyły się dawno, a akcja je odsłania. Zabójstwo Lajosa i ślub z Jokastą wydarzyły się przed akcją. W ciągu jednego dnia Edyp krok po kroku odkrywa przeszłość.