QuizyBingo
Okładka: Katarynka, wydawnictwo SBM
wyd. SBM

Katarynka – streszczenie

Bolesław Prus

  • Pozytywizm · 1880
  • Klasy 4–6
  • Lektura uzupełniająca

Lektura „Katarynka” w jednym zdaniu

Mecenas nienawidzący katarynek odkrywa, że ich dźwięk cieszy niewidomą sąsiadkę, więc każe wpuszczać kataryniarzy i spisuje adresy okulistów.

6 części · 2 min czytania

Streszczenie szczegółowe, część po części

Wybierz długość. W wersji szczegółowej zaznaczaj, co już przeczytane.

Ściąga PDF

  1. Część IPan Tomasz i jego życie wśród sztuki

    • Pan Tomasz, zamożny mecenas, co dzień około południa spaceruje ulicą Miodową w Warszawie.
    • Za młodu, jako obrońca, szalał za kobietami i nie miał czasu na oświadczyny.
    • Później urządza mieszkanie z galerią obrazów i wieczorami koncertowymi, ale z wyborem żony zwleka, aż zostaje starym kawalerem.
    • Po żarcie przyjaciela o gładkich posadzkach zbywa machnięciem ręki każdą rozmowę o małżeństwie, a całe uczucie kieruje ku sztuce.
    Pan Tomasz

  2. Część IINienawiść do katarynek i stróż Kazimierz

    • Pan Tomasz ma jedno dziwactwo: nienawidzi kataryniarzy i katarynek.
    • Ktoś złośliwy przysyła mu pod okna dwóch kataryniarzy, a mecenas choruje z gniewu i wyzywa sprawcę na pojedynek.
    • Płaci wyższe komorne pod warunkiem, że w domu nie będą grały katarynki.
    • Każdemu nowemu stróżowi, także Kazimierzowi, płaci dziesięć złotych miesięcznie za niewpuszczanie katarynek na podwórze.
    „Bo kataryniarze są po prostu rabusie!”Pan Tomasz
    Pan TomaszKazimierzKataryniarz

  3. Część IIISąsiadki z dziewczynką naprzeciw okien

    • Mecenas siedzi w gabinecie od podwórza, a naprzeciw, w ubogim lokalu, osiadają od św. Jana dwie pracujące kobiety (jedna szyje, druga robi pończochy) z mniej więcej ośmioletnią dziewczynką.
    • Dziewczynka jest blada, nieruchawa i nigdy się nie uśmiecha.
    • W niedzielę dostaje od matki bukiecik i mówi, że tu jest smutno, czym gorszy mecenasa.
    • Po południu pan Tomasz widzi, że dziewczynka patrzy prosto w słońce, i domyśla się, że jest niewidoma.
    „Ona nie widzi!”Pan Tomasz
    Pan TomaszNiewidoma dziewczynkaMatka dziewczynkiPrzyjaciółka matki

  4. Część IVRetrospekcja: ślepota i świat dotyku i słuchu

    • Narrator cofa się: w szóstym roku życia dziewczynka ciężko choruje na gorączkę i po wyzdrowieniu nie widzi.
    • Matka pociesza ją, że to przejdzie, a córka nie rozumie, dlaczego nie widzi siebie w lustrze.
    • Dziewczynka poznaje świat dotykiem, powonieniem i słuchem, a z odgłosów wnioskuje, co się dzieje na podwórzu.
    • Najbardziej lubi wyprawy do piwnicy, która jest dla niej nocą, i na strych, gdzie wśród odgłosów jest dla niej dzień.
    „Bo już przecie jest dzień, proszę mamy”Niewidoma dziewczynka
    Niewidoma dziewczynkaMatka dziewczynki

  5. Część VCichy dom, tęsknota i sprawa spadkowa

    • Po przeprowadzce do domu pana Tomasza dziewczynka nie może chodzić na strych ani do piwnicy, a na podwórzu panuje cisza.
    • Tęskni i z dnia na dzień marnieje, a mecenas szepcze „Biedne dziecko!” i zastanawia się, czy mógłby jej pomóc.
    • Pan Tomasz zajmuje się zawikłaną sprawą spadkową przyjaciela i zamyka się w gabinecie z aktami.
    • Stary lokaj melduje, że odźwierny Kazimierz po awanturze ze stójkowym poszedł na tydzień do aresztu i przyjęto nowego stróża, ale zajęty aktami mecenas nawet na niego nie patrzy.
    Pan TomaszNiewidoma dziewczynkaStary lokaj

  6. Część VIKatarynka na podwórzu i decyzja mecenasa

    • Nowy stróż Paweł, który nie zna zakazu, nie wygania kataryniarza z podwórza, a rozgniewany pan Tomasz skacze do okna, by go zwymyślać.
    • Widzi, jak niewidoma dziewczynka tańczy z radości i płacze.
    • Mecenas obiecuje Pawłowi dziesięć złotych miesięcznie za to, by przez jakiś czas co dzień wpuszczał katarynki, a lokaj pokazuje palcem na czoło, jakby pan oszalał.
    • Pan Tomasz rzuca kataryniarzowi dziesiątkę, spisuje z kalendarza adresy kilku okulistów i wychodzi, mrucząc, że powinien był zająć się dzieckiem od dawna.
    „Za to, ażebyś przez jakiś czas co dzień puszczał katarynki. Rozumiesz?”Pan Tomasz
    Pan TomaszNiewidoma dziewczynkaKataryniarzPawełStary lokaj

16 punktów

Plan wydarzeń

W kolejności fabuły, w formie, jakiej wymaga szkoła. Skopiuj albo wydrukuj ze ściągą.

  1. Pan Tomasz, zamożny mecenas i miłośnik sztuki, co dzień spaceruje ulicą Miodową.I
  2. Mecenas nie żeni się, bo wciąż odkłada wybór żony, i całe uczucie oddaje sztuce.I
  3. Pan Tomasz nienawidzi katarynek i wyzywa na pojedynek żartownisia, który przysłał mu kataryniarzy.II
  4. Mecenas płaci stróżowi Kazimierzowi, żeby nie wpuszczał katarynek na podwórze.II
  5. Naprzeciw okien jego gabinetu wprowadzają się dwie ubogie kobiety z małą dziewczynką.III
  6. Mecenas widzi, że dziewczynka jest blada i smutna; w niedzielę mówi ona matce, że tu jest smutno.III
  7. Mecenas widzi, jak dziewczynka patrzy prosto w słońce, i odkrywa, że jest niewidoma.III
  8. Retrospekcja: po ciężkiej gorączce dziewczynka traci wzrok i uczy się żyć w ciemności.IV
  9. Dziewczynka poznaje świat słuchem i dotykiem, najbardziej lubi strych i piwnicę.IV
  10. Po przeprowadzce do cichego domu mecenasa dziecko tęskni i coraz bardziej marnieje.V
  11. Pan Tomasz zajmuje się zawiłą sprawą spadkową przyjaciela i zamyka się w gabinecie.V
  12. Lokaj donosi, że stróż Kazimierz poszedł na tydzień do aresztu i przyjęto nowego stróża.V
  13. Nowy stróż wpuszcza na podwórze kataryniarza, a rozgniewany mecenas biegnie do okna.VI
  14. Mecenas widzi, jak niewidoma dziewczynka tańczy z radości przy dźwiękach katarynki.VI
  15. Pan Tomasz każe stróżowi Pawłowi co dzień wpuszczać katarynki, a lokaj myśli, że pan oszalał.VI
  16. Mecenas spisuje adresy okulistów i wychodzi, by pomóc dziewczynce.VI

Na sprawdzian i wypracowanie

Kluczowe sceny

Sceny, o które najczęściej pytają nauczyciele i które warto przywołać w wypracowaniu.

Część I

Gładkie posadzki

Na przyjęciu młoda dama zachwyca się obrazami i posadzkami mecenasa i mówi, że jego żona będzie szczęśliwa. Przyjaciel odpowiada półgłosem, że to dobrze, jeśli wystarczą jej posadzki.

„— Jeżeli do szczęścia wystarczą jej gładkie posadzki — odezwał się na to półgłosem serdeczny przyjaciel mecenasa.”przyjaciel mecenasa

Dlaczego ważna: Żart pokazuje, że pan Tomasz bardziej dba o piękne przedmioty niż o ludzi.

W streszczeniu →

Część II

Umowa ze stróżem Kazimierzem

Mecenas wzywa nowego stróża i obiecuje mu dziesięć złotych miesięcznie. Zapłata ma być za to, że na podwórze nie wejdą katarynki.

„— Za to, ażebyś na podwórze nigdy nie puszczał katarynek. Rozumiesz?…”pan Tomasz

Dlaczego ważna: Scena pokazuje, jak daleko pan Tomasz posuwa się w walce z katarynkami.

W streszczeniu →

Część III

Smutek dziewczynki

W niedzielę dziewczynka dostaje bukiecik, rozkłada kwiaty i całuje je. Potem siada w oknie i mówi do matki, że w domu jest smutno.

„— Prawda, mamo, że tu jest smutno…”niewidoma dziewczynka

Dlaczego ważna: Słowa dziecka gorszą mecenasa, bo nie rozumie, jak może być smutno w domu, w którym on od lat ma dobry humor.

W streszczeniu →

Część IV

Pytanie o noc

Pierwszego dnia po chorobie dziewczynka pyta matkę, czy to jest noc. Dopiero następnego dnia, w południe, wszyscy rozumieją, że dziecko nie widzi.

„— Mamo, czy to jest noc?…”niewidoma dziewczynka

Dlaczego ważna: Scena pokazuje, jak dziecko odkrywa swoją ślepotę.

W streszczeniu →

Część IV

Dziewczynka na strychu i w piwnicy

Dziewczynka chodzi po całym domu, a najbardziej lubi piwnicę i strych. W piwnicy jest dla niej noc, a na strychu słyszy ptaki, wozy i szelest drzew, więc tam jest dzień.

„Na strychu zaś, szczególniej w okienku, działo się całkiem inaczej.”narrator

Dlaczego ważna: Pokazuje, że dziecko potrzebuje dźwięków, by czuć, że żyje.

W streszczeniu →

Część VI

Katarynka pod oknem

Gdy mecenas pracuje nad sprawą spadkową, na podwórzu odzywa się popsuta katarynka. Pan Tomasz skacze do okna, by zwymyślać kataryniarza, ale słyszy dziecięcy głos i patrzy naprzeciw.

„Na podwórzu, pod samym oknem pana Tomasza, odezwała się katarynka!…”narrator

Dlaczego ważna: To punkt zwrotny noweli, w którym gniew ustępuje współczuciu.

W streszczeniu →

Część VI

Zmiana polecenia dla Pawła

Lokaj sądzi, że mecenas każe wygnać kataryniarza, i sam kończy za niego dawną formułę. Pan Tomasz zaprzecza i obiecuje stróżowi dziesięć złotych miesięcznie za to, by przez jakiś czas co dzień puszczał katarynki.

„— Nie — rzekł pan Tomasz. — Za to, ażebyś przez jakiś czas co dzień puszczał katarynki. Rozumiesz?”pan Tomasz

Dlaczego ważna: Odwrócenie dawnego zakazu pokazuje, że mecenas zrozumiał potrzeby dziewczynki.

W streszczeniu →

Mapa postaci

Kto występuje w której części

Kliknij postać, a w streszczeniu podświetlą się części, w których się pojawia.

Najczęstsze pomyłki

Uwaga, pułapki

Tu uczniowie mylą się najczęściej, także na sprawdzianach. Każdą rzecz sprawdziliśmy w tekście utworu.

  1. MitPan Tomasz jest żonaty i ma dzieci.

    NaprawdęJest starym kawalerem. Całe uczucie kieruje do sztuki, a na wzmianki o małżeństwie macha ręką (część I).

    Części: I

  2. MitKazimierz wpuszcza katarynkę na podwórze.

    NaprawdęKazimierz, nazwany w raporcie lokaja odźwiernym, idzie na tydzień do aresztu (w tekście: „do kozy”). Kataryniarza nie wygania nowy stróż Paweł, który nie zna zakazu (części V, VI).

    Części: VVI

  3. MitDziewczynka jest niewidoma od urodzenia.

    NaprawdęWzrok traci w szóstym roku życia po ciężkiej gorączce, a w noweli ma około ośmiu lat (części III, IV).

    Części: IIIIV

  4. MitPan Tomasz nienawidzi muzyki.

    NaprawdęKocha sztukę i chodzi na koncerty. Nienawidzi tylko kataryniarzy i katarynek (części I, II).

    Części: III

  5. MitDziewczynka mieszka w tym samym mieszkaniu co mecenas.

    NaprawdęMieszka w lokalu po drugiej stronie podwórza, naprzeciw okien mecenasa. Pan Tomasz obserwuje ją z gabinetu (część III).

    Części: III

  6. MitMatka dziewczynki jest bogata.

    NaprawdęObie kobiety żyją z pracy: jedna szyje, a druga robi pończochy na maszynie (część III).

    Części: III

  7. MitNowela kończy się wyleczeniem dziewczynki.

    NaprawdęKończy się tym, że mecenas spisuje adresy okulistów i wychodzi z domu. Zakończenie jest otwarte: nie wiadomo, czy lekarze jej pomogą i czy odzyska wzrok (część VI).

    Części: VI

3 tematy

Argumenty do rozprawki

Teza, którą możesz przyjąć, i argumenty z konkretnych wydarzeń. Rozwiń temat i skopiuj do notatek.

Czy sztuka może nie wystarczyć do szczęścia człowieka?3 argumenty

TezaPan Tomasz ma piękne obrazy i koncerty, ale dopiero pomoc dziecku nadaje jego życiu sens.

  1. Mecenas zbiera obrazy i urządza koncerty, ale pozostaje samotny i nie zakłada rodziny.

    I

  2. Gdy dziewczynka mówi, że tu jest smutno, mecenas się gorszy, bo zadowolony z życia wśród sztuki nie rozumie cudzego smutku.

    III

  3. Dopiero decyzja o szukaniu okulistów pokazuje, że liczą się dla niego ludzie.

    VI
    „— Biedne dziecko!… Powinienem był zająć się nim od dawna…”
Jak dziewczynka z noweli radzi sobie z niepełnosprawnością?3 argumenty

TezaDziewczynka rozwija zmysły słuchu i dotyku, ale potrzebuje wrażeń i bliskich ludzi.

  1. Z odgłosów podwórza wie, że służąca poszła po wodę.

    IV
    „— Nie ma Janowej — rzekła kaleka siedząc jak zwykle w kąciku. — Poszła po wodę.”

  2. Wyprawy na strych i do piwnicy dają jej dźwięki dnia i nocy.

    IV

  3. Gdy po długiej ciszy zagrywa katarynka, dziewczynka tańczy, klaszcze, śmieje się i płacze.

    VI
Czy zmiana postawy pana Tomasza jest wiarygodna?3 argumenty

TezaPrzemiana mecenasa jest wiarygodna, bo wcześniej widać w nim łagodność i współczucie.

  1. Jest pobłażliwy dla ludzi i nie potępia mierności.

    I
    „— Czekajcie, może się jeszcze wyrobi! — mówił, gdy inni ganili artystę.”

  2. Zanim zobaczy taniec dziewczynki, szepcze „Biedne dziecko!” i myśli, czy mógłby jej pomóc.

    V

  3. Mimo wstrętu do katarynek każe je wpuszczać co dzień i rzuca kataryniarzowi dziesiątkę dla dobra dziecka.

    VI

Zanim pójdziesz na sprawdzian

Sprawdź, co pamiętasz

Widzisz tylko tytuły. Przypomnij sobie, co się dzieje, odsłoń i oceń się uczciwie. To najszybszy sposób, żeby treść została w głowie.

10 haseł

Słowniczek

Trudne słowa ze streszczenia. W tekście są podkreślone: dotknij, żeby zobaczyć wyjaśnienie.

nowela
Krótki utwór prozą z jednym głównym wątkiem i wyraźnym punktem zwrotnym. W „Katarynce” punktem zwrotnym jest chwila, gdy mecenas widzi tańczącą dziewczynkę.
katarynka
Przenośny instrument mechaniczny, który gra melodię, gdy kręci się jego korbą. Grajkowie chodzili z nim po podwórzach i zbierali pieniądze.
kataryniarz
Uliczny grajek, który chodzi od domu do domu z katarynką.
mecenas
Tytuł, którym zwraca się do adwokata. Pan Tomasz był mecenasem, czyli adwokatem.
stróż
Człowiek, który pilnował kamienicy, otwierał bramę i sprzątał podwórze. W noweli nazywany też odźwiernym.
komorne
Dawna nazwa opłaty za wynajem mieszkania, czyli czynszu.
okulista
Lekarz, który leczy choroby oczu. Na końcu noweli mecenas spisuje adresy okulistów.
pozytywizm
Epoka w literaturze polskiej w drugiej połowie XIX wieku. Ceniła naukę, pracę i pomoc słabszym.
empatia
Umiejętność wczucia się w to, co czuje inny człowiek. Dzięki niej pan Tomasz zrozumiał radość niewidomego dziecka.
koza
Dawne, potoczne określenie aresztu. Stróż Kazimierz poszedł do kozy na tydzień po awanturze ze stójkowym.

Dalej

Sprawdź się: 44 pytaniaquiz z odpowiedziami i test do drukuBohaterowie, motywy i cytatywszystko o lekturze na jednej stronie

Cytaty

Ćwicz cytaty z lektury „Katarynka”

Osobne gry z cytatami: rozpoznaj mówiącego albo wskaż, skąd pochodzi cytat. Wyniki zostają tylko w Twojej przeglądarce.

W liczbach

Streszczenie lektury „Katarynka” w liczbach

  • 5punktów w wersji krótkiej
  • 6części w wersji szczegółowej
  • 16punktów planu wydarzeń
  • 7kluczowych scen
  • 10haseł w słowniczku
  • 2 minczytania wersji szczegółowej

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania o streszczenie lektury „Katarynka”

Jak krótko streścić lekturę „Katarynka”?

W 5 punktach: Pan Tomasz, bogaty warszawski mecenas i miłośnik sztuki, żyje samotnie i nienawidzi katarynek. Naprzeciw jego gabinetu zamieszkują ubogie kobiety z małą dziewczynką, która jest smutna i niewidoma po ciężkiej chorobie. Po przeprowadzce do cichego domu dziewczynka tęskni za dźwiękami i marnieje. Gdy na podwórzu zagrywa katarynka, mecenas biegnie do okna wściekły, ale widzi, że dziewczynka tańczy z radości. Pan Tomasz każe wpuszczać katarynki na podwórze, spisuje adresy okulistów i wychodzi z myślą o pomocy dziecku.

Jak długie jest streszczenie lektury „Katarynka”?

Wersja krótka ma 5 punktów i zajmuje około 25 sekund czytania. Wersja szczegółowa omawia 6 części po kilka zdań każda i zajmuje około 2 minut.

Jaki jest plan wydarzeń lektury „Katarynka”?

Plan wydarzeń ma 16 punktów, a każdy jest przypisany do części, w której się dzieje. Zaczyna się od: Pan Tomasz, zamożny mecenas i miłośnik sztuki, co dzień spaceruje ulicą Miodową. Kończy się na: Mecenas spisuje adresy okulistów i wychodzi, by pomóc dziewczynce.

Jakie są kluczowe sceny lektury „Katarynka”?

Najważniejsze sceny to: Gładkie posadzki, Umowa ze stróżem Kazimierzem, Smutek dziewczynki, Pytanie o noc oraz 3 kolejne sceny. Przy każdej wyjaśniamy, co się dzieje i po co ta scena jest w utworze.

Jakie pomyłki najczęściej pojawiają się przy lekturze „Katarynka”?

Częsty mit: Pan Tomasz jest żonaty i ma dzieci. Fakt: Jest starym kawalerem. Całe uczucie kieruje do sztuki, a na wzmianki o małżeństwie macha ręką (część I). W streszczeniu jest 7 takich pułapek.

Jakie trudne słowa wyjaśnia słowniczek do lektury „Katarynka”?

Słowniczek ma 10 haseł: nowela, katarynka, kataryniarz, mecenas, stróż, komorne oraz 4 kolejne hasła.

Jaką tezę postawić w rozprawce o lekturze „Katarynka”?

Do tematu „Czy sztuka może nie wystarczyć do szczęścia człowieka?” pasuje teza: Pan Tomasz ma piękne obrazy i koncerty, ale dopiero pomoc dziecku nadaje jego życiu sens. Przy tezie są argumenty z numerem części, w której znajdziesz potwierdzenie.

Jak sprawdzić, ile pamiętam ze streszczenia lektury „Katarynka”?

Rozwiąż quiz: 44 pytania z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. W wersji szczegółowej możesz też zaznaczać przeczytane części, a postęp zapamiętuje przeglądarka na tym urządzeniu.

Sprawdź, co zostało Ci w głowie po lekturze „Katarynka”

Quiz z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi, a potem test do druku.

Zacznij quizBohaterowie i motywyTest do druku

Treści QuizyBingo przygotowuje redakcja, przy niewielkiej pomocy AI. Jak powstają pytania

Z tej samej epoki